De verkiezingen in Israël in januari aanstaande luiden een nieuw tijdperk in. Waarom deze profetische uitspraak na een reis door het Heilige Land?
Iemand uit de pro-Palestina beweging die ik vertelde dat ik tien dagen “door Israël” zou gaan reizen, keek mij streng aan en vroeg “ga je naar “Israël” of ga je naar “Palestina?””. Het politiek correcte antwoord zou zijn geweest: “Ik ga zowel naar Israël binnen de grenzen van 1967 als naar de bezette gebieden die de Palestijnse staat moeten gaan vormen”. Het echte antwoord doet er niet meer toe. Israël-Palestina is zo langzamerhand één land dat zich uitstrekt van de stranden van Tel Aviv tot het riviertje de Jordaan. Van de Middellandse Zee tot de grens met Jordanië. Ben ik dus een zionist? Niet bepaald. Maar tien dagen verblijf in dit land, volgepropt met gesprekken met tientallen Palestijnen en joodse Israëliërs maken een ding duidelijk: in het Midden-Oosten is met actieve steun van de Verenigde Staten en Europese landen een bizarre apartheidsstaat ontstaan, die anders dan Zuid-Afrika destijds niet aan zijn eigen gewicht zal bezwijken.
De ontmoetingen met Palestijnen waren interessant om te ervaren dat mensen na drie generaties van onderdrukking nog vitaal, actief en niet-rancuneus kunnen blijven (het woord “optimistisch” had ik hierbij staan, maar heb ik geschrapt). Een bezoek aan een kaal betonnen optrekje ten zuiden van Hebron dat door een groepje schaapherders “moskee” wordt genoemd, dat al twee maal is weg gebulldozerd en dat met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid het komende jaar nogmaals tegen de vlakte gaat, brengt je oog in oog met wat een efficiënte bureaucratie vermag als die voor een ideologisch doel wordt ingezet. Het wachten en schuifelen door een checkpoint in een rij met duizend armoedig geklede mensen, door getraliede kooien, soms klem zittend in een ijzeren draaihek dat door een onzichtbaar iemand wordt vastgezet net op het moment dat jij bezig bent om erdoor te gaan, van bovenaf bekeken door camera’s. Robotachtige stemmen die in het hebreeuws onbegrijpelijke bevelen geven door onzichtbare luidsprekers (aan wie?). Het gunt je een blik in de afgrond van de menselijke ziel.
Het is niet moeilijk een cynisch verhaal op te schrijven over de kolonist die tijdens een bezoek aan een nederzetting in het “Etzion bloc” in een harde monoloog duidelijk maakte waarom de joodse staat voor hem het ideaal was. Hij was op dat punt bovendien zeer overtuigend. Veel interessanter maar tegelijk deprimerend was de rabbijn (“I am from New York”) van één van de tien meest progressieve synagogen van de 1500 die Jeruzalem telt. Hij heeft internationale bekendheid vanwege zijn strijd voor de mensenrechten. Mijn sympathie had hij meteen. Juist bij hem en zijn groep collega rabbi’s verwachtte ik door een spleetje in de muur van joods nationalisme een glimp te zien van het begin van een visie op het verlaten (desnoods geleidelijk) van de doodlopende weg waarin het zionisme in honderd jaar tijd de joodse bevolking van Israël heeft gemanoeuvreerd. Maar hij zette mij aan het begin van zijn betoog met twee benen op de grond: “wij zijn dankbaar voor het nu al ruim 60-jarig bestaan van de staat Israël na “two thousand years of oppression because we had no own state””.
Het idee van de eigen joodse staat waarin voor niet-joden in feite geen plaats is, zonder welke “er voor joden geen veiligheid zal zijn” en waar buiten een jood zich als mens nimmer volledig zou kunnen ontplooien, heeft vanaf 1900 met een ijzeren logica tot de huidige apartheidsstaat geleid. De liberale rabbi probeert wanhopig het idee van het humanitair recht overeind te houden. Maar het zal ook hem niet lukken is mijn overtuiging, alleen al vanwege zijn eigen uitgangspunt en van zijn interpretatie van de geschiedenis (terug tot Abraham) die gedeeld worden door het overgrote deel van ook de seculiere Israëliërs. Wie gelooft dat juist het heiligste deel van Het Land Israël (Jeruzalem, Judea en Samaria) opgegeven zullen worden ten behoeve van een Palestijnse staat, die droomt. Gelooft de internationale diplomatie daar zelf in? Gelooft Obama dat? Merkel? Dat is onwaarschijnlijk. De twee statenoplossing lijkt mij een politiek construct dat door de VS, Duitsland, Engeland en Frankrijk in samenwerking met de opeenvolgende Israëlische regeringen overeind wordt gehouden om beslissingen vooruit te kunnen schuiven. Die moeilijke beslissingen hebben betrekking op de essentie van Israël, namelijk het joodse karakter van de staat. Elke afwijking van dat idee zal in Washington, Berlijn, etc. grote politieke problemen geven.
De verkiezingen zullen naar de mening van de meeste waarnemers worden gewonnen door de combinatie van Likoed (Netanyahu) en Beiteinu (Lieberman). Zij zullen althans voldoende stemmen krijgen om de premier aan te wijzen en de regering te vormen. Dat is geen uitschieter maar overeenkomstig de lange termijn trend sinds de jaren ’70. Deze politici zijn sterk afhankelijk van en hun partijen sterk verweven met de kolonistenbeweging in Oost-Jeruzalem, Judea en Samaria. Ofwel: de bezette gebieden. Zij zullen de laatste fase van de etnische zuivering van deze gebieden (de gedwongen verplaatsing van de enkele miljoenen Palestijnen van de zogenaamde Area-C naar Area-A en Area-B die sinds de jaren ’80 gaande is) voltrekken. Daardoor wordt het naar mijn inschatting onmogelijk het westerse publiek nog langer het twee statenverhaal op de mouw te blijven spelden.
Als het waar is dat Barack Obama de blik naar Azië wil wenden en als het klopt dat dat staat voor een algemene strategische heroriëntering van de VS, dan komt het Midden-Oosten voor Europa geleidelijk aan dichterbij. Met een publieke opinie die één land ziet met een kleine twaalf miljoen inwoners, waarvan maar de helft volwaardig burger is.
Jan Schnerr
25 november 2012