De realiteit en de bijna-oorlog tegen Iran

Posted on by

Oorlog VS – Iran?

De media berichten over grootschalige Amerikaanse voorbereidingen voor een aanval op Iran. Evenals bij Venezuela zijn hierbij de marine en de luchtmacht betrokken. Veel deskundigen gaan er van uit dat het deze keer om een veelomvattender aanval gaat.

Historische context:

  • In de eerste helft van de 20e eeuw was Iran (Perzië) speelbal in de machtsstrijd tussen Rusland/Sowjet-Unie en het Britse imperium.
  • In 1951 kwam er een soort parlementaire democratie en werd de olie-industrie genationaliseerd. De CIA (VS) en MI6 (Engeland) maakten daar in 1953 een eind aan. Hun stroman, de ‘Shah’, leidde Iran als een dictator.
  • Een revolutie resulteerde in 1979 in een mengvorm van een parlementair systeem en een grote invloed van de geestelijkheid.
  • Amerikanen en Britten overtuigden Irak (Saddam Hoessein) van het nut van een oorlog tegen Iran. De oorlog duurde een groot deel van de jaren ’80. Iran hield stand.
  • Israël pleitte vanaf begin jaren ’90 in Washington voor voortzetting van het anti-Iranbeleid.
  • Vanaf begin deze eeuw ging de VS voluit: Iran zou aan een atoombom werken en bedreigde Israël.
  • Obama sloot een overeenkomst met Iran tegen de zin van Israël; Trump verbrak die overeenkomst.
  • Juni 2025 vielen Amerika en Israël aan. Iran, de eerste dagen totaal verrast, sloeg onverwacht zo hard terug, dat Israël in Washington aandrong op een staakt-het-vuren.
  • Januari 2026: VS maken zich op voor oorlog (Israël doet officieel niet mee). 

Strategische achtergrond

  • De VS wantrouwen Iran, dat te groot is voor de rol van vazal en bovendien daarvoor cultureel niet geschikt. Het heeft zelfs goede banden gekregen met China en recent met Rusland.
  • Iran uiteen doen vallen lukt niet meer (lijkt zelfs met Syrië niet meer te lukken). De Amerikanen willen nu definitief weg uit het Midden-Oosten.
  • Amerikaanse bondgenoten – Turkije, Saoedie-Arabië, Egypte – stellen zich toenemend neutraal op t.o.v. Iran.
  • Israël, zeer succesvol met etnisch verdeel-en-heers (Libanon, Jordanië, Syrië, Gaza/WJO, Koerden, Azeri’s, Somalië) geeft de “splits Iran in stukken”-strategie nog niet op.
  • Israël heeft weinig tijd meer. 1. De eigen raketverdediging bleek (juni 2025) zwakker dan gedacht, die van Iran wordt snel sterker. 2. De MAGA-beweging en nu ook Trump zelf nemen enigzins afstand van de Israëllobby.
  • Een oorlog met Iran kan leiden tot afsluiting door Iran van de Straat van Hormuz met mogelijk wereldwijde economische problemen en wellicht een dollarcrisis tot gevolg.

Scenario’s

1e Binnenlandse opstand in Iran provoceren. Onwaarschijnlijk. Dat is vorige maand geprobeerd en mislukt. Er kwam Chinese en vooral Russische hulp voor Iran, onder meer bij het uitschakelen van de communicatie tussen de StarLink satellieten en de binnengesmokkelde ontvangstapparatuur op de grond. (Opvallend: Turkije gaf Iran informatie over een binnentrekkende forse Iraans-Koerdische strijdgroep. Ook veel van de in Albanië opgeleide MEK-strijders kwamen er niet zonder kleerscheuren vanaf.)

2e Het ‘Venezuela’-scenario: snel een spectaculaire slag slaan, dat in de media breed uitmeten en daarna wegwezen (‘IN BOOM OUT’). Dit scenario zou goed passen in een poging Trump’s populariteitsscore te verbeteren met het oog op de midterm-verkiezingen.

3e Een ‘echte’ oorlog. Op het eerste gezicht het meest waarschijnlijk. Maar het probleem voor de Amerikanen: de armada die nu opstoomt heeft niet de middelen om zware bombardementen veel langer dan een week vol te houden. Israël zou niettemin die kant op willen maar is door de VS opzij gemanoeuvreerd. Dus toch niet zo waarschijnlijk.

Er gaan geruchten dat de VS en Iran op dit moment gesprekken voeren. Als dat serieus is komt een apart scenario in beeld:

4e VS beginnen met bombardementen, Iran begint met terugslaan. Na korte tijd ligt er plotseling een overeenkomst tussen Washington en Iran: Iran ziet af van een nucleair wapen. Trump viert een enorme overwinning: “Israël wordt niet meer bedreigd” en deze Trump-overeenkomst “is veel beter” dan de (door Trump opgezegde) overeenkomst die Obama met Iran sloot in 2015.

Het slecht geïnformeerde publiek in Amerika en Europa zal hier niet doorheen kijken. Trump heeft nu binnenslands een beter uitgangspunt voor de midterm-verkiezingen. De aanzwellende opstand in de MAGA-beweging is voorlopig bezworen. En Iran? Dat heeft slechts een schijnconcessie gedaan (wie gaat nou nog die JCPOA-overeenkomst van Obama uit 2015 naast deze “fantastische” Trump- overeenkomst leggen?).

En … Israël?

De joodse staat zal zeer ontevreden achterblijven. De val van Netanyahu is waarschijnlijk. Het verhaal van de dodelijke bedreiging door Iran wordt niet langer gesteund door de VS. Dat verhaal is niet alleen een pijler onder de Israëllobby in het Westen maar is ook in Israël zelf essentieel om de enorme militaire uitgaven te blijven verdedigen. En, Saoedie-Arabië en een paar andere landen in de regio (en in Europa) weten nu dat de joodse staat iets minder heilig is geworden in Washington en dat zij dus meer beenruimte hebben ten opzichte van deze staat-met-een-leger-dat-werk-zoekt.

Bronnen:

2026: de ‘civilizational erasure’ van Europa?

Posted on by

Citaat van de maand: “It’s an honor to serve you in this volunteer position to make Greenland a part of the US.” (Louisiana’s gouverneur Jeff Landry tot zijn president)

***

Fris het nieuwe jaar in

Het jaar 2026 is vijf dagen oud en één voorspelling kan al genoteerd worden: de door president Trump voorspelde zelfvernietiging van de Europese beschaving vindt dit jaar niet plaats. We zitten op 1500 jaar (West-)Europese beschaving. 2500 jaar zelfs als je rekent vanaf de Griekse klassieke periode. Longue durée noemde historicus Fernand Braudel dat. Trumps presidentschap zou hij hooguit gezien hebben als een ‘gebeurtenis’.  

In een briljant artikel zegt Dalibor Rohac die senior fellow is bij het American Enterprise Institute, ook naar Amerikaanse maatstaven een rechtse organisatie:

“The suggestion that the EU represents a dead end in Europe’s civilization betrays a profound ignorance of the continent’s history. (…) Since the fall of the Roman Empire, Europe has always been balancing cultural and political unity and diversity, and its succession of unwieldy quasi-federal institutions are a part of that. Far from being an aberration, the EU continues in the tradition of the Holy Roman Empire, the Hanseatic League or the Polish-Lithuanian Republic.”

Amerika in 2025

Californische tech-miljardairs braken door op verschillende fronten. Hun investeringen compenseerden nog het verval van de puur industriële sector in Amerika. De onderlinge concurrentie is daar moordend. Maar de doorbraak van Musk c.s. op een hoger niveau – de politieke macht in Washington – is niet conform het handboek vrije markt. Zelfs de oude ’Epstein-elite’ van Democraten en Republikeinen legde het af tegen de tech-bros die hun eigen (vice-)president naar voren schoven. Ten oosten van ons bracht de oorlog in Oekraïne de zwakke punten van het Amerikaanse militair-industrieel complex aan het licht. En, minder opvallend was er de veenbrand genaamd BRICS die knabbelt aan macht van de dollar.

Europa in 2025

Er was ook een veenbrand onder het ‘eigen volk’: de Europese varianten op MAGA zoals AfD, Rassemblement National en Reform UK. De politieke reacties daarop zijn krampachtig (Duitsland), zoekend-elitair (Frankrijk) of zonder meer chaotisch (VK). De stabiliteit die Meloni’s Broeders van Italië brachten – tot voor kort “neo-fascistisch”, inmiddels met een stabiele pro-EU en euro-vriendelijke politiek – stemt tot nadenken. De morele gidsfunctie die Europa nog wel had struikelde definitief over de genocide in de Gazastrook.

Minder opvallend: de nucleaire dreiging kwam terug van weggeweest. Plaatsing van middellange-afstand raketten met Duitsland als lanceerplatform, Duitse oorlogsretoriek, aanvallen op Russische atoombommenwerpers en op aan Rusland gerelateerde schepen. Hoe groter de interne verwarring – in Duitsland en VK vooral – hoe groter de risicobereidheid en hoe pijnlijker de afwezigheid van een consistent verhaal. China botste met de Nederlandse minister van Economische Zaken in de Nexperia-kwestie en won.  

Europa in 2026?

De marginalisering van de NAVO is gaande. Wat nu? “De bewapening van Europa moet over drie-vier jaar op orde zijn. Als Rusland Oekraïne verovert dan lokt voor hen Europa.” Een duidelijk verhaal maar het lekt aan alle kanten. Ik zou eerder zeggen: Als de stervende Navo doorgaat met acties op Russisch grondgebied dan volgen in 2026 Russische acties directer gericht op Europa. Het goede nieuws is drieledig, lijkt mij. 1. De beleidschaos in Washington zet Europa in beweging. 2. De economische druk vanuit China dwingt Europa tot meer realisme. 3. Het ‘andere Amerika’ – de universiteiten, de non-profit wereld, de niet-fascistoïde meerderheid binnen de Maga-beweging, de middenklasse die zijn geld ziet wegvloeien naar de miljardairs, etc. – is niet zomaar verdwenen.

Valt de Europese Unie uit elkaar? Niet waarschijnlijk. Al zullen de interne spanningen hoog oplopen. De anti-Russische retoriek overtuigt het publiek in Noordwest-Europa niet meer echt en in Zuid-Europa en Frankrijk nog minder.  Als Friedrich Merz zo doorgaat, gesteund door de bloedeloze SPD verdient hij eind 2026 de AfD als partner. Wat ‘extreem-rechts’ werkelijk zal doen kom je pas te weten als zij regeringsverantwoordelijkheid dragen. Maar dit jaar zullen de regeringen in de Europese Unie (Merz en Starmer voorop als zij willen overleven) afscheid moeten nemen van het verhaal van het ‘vereende’ Oekraïne dat Rusland nog wel drie jaar “kan bezig houden”.

Spektakel op langzaam verschuivende aardplaten

Hoe het ook zij, het verband tussen nauwelijks zichtbare lange termijn trends en spectaculaire actuele gebeurtenissen is alleen achteraf te bepalen. Sterker nog: de ‘ondergang van het Romeinse Rijk’ bijvoorbeeld – zo las ik op mijn favoriete website over de oudheid – wordt door verschillende historici nu, na anderhalf duizend jaar, ‘gedateerd’ ergens tussen het einde van de tweede tot en met de zevende eeuw na Christus. Europa is daarna toch maar weer mooi opgekrabbeld en heeft een infrastructuur – van transportroutes tot rechtsstaat, van bedrijven, goed bestuur en publieke voorzieningen tot universiteiten – die voorlopig nergens geëvenaard gaat worden.

Uncle Sam op afstand, Europa door een dal

Posted on by

Las ik dit nu ooit in een Amerikaanse roman of zag ik het in een film? Iemand vertelt aan de bar over ‘kleine problemen’ in zijn bedrijf. De man naast hem staart dof voor zich uit en zegt, “Een faillissement gaat op twee manieren, eerst hééél langzaam en dan heel snel”.  

Europa verzet zich tegen een Amerikaans-Russische deal inzake de verloren oorlog in Oekraïne. De Amerikaanse machtselite heeft een andere prioriteit: Rusland moet worden losgeweekt van China. Oekraïne is daarbij een speelballetje, Europa een speelbal. Maar de Europese politieke kaste heeft de grootste moeite om op basis van die realiteit een draai te maken. Nu wil men zelfs Russische tegoeden stelen en die honderden miljarden vervolgens aan het op zijn laatste benen lopend regiem in Kiev geven dat daarmee de Russische troepen zal dwingen tot … ja, tot wat precies?

Droomwereld van de Europese politiek

“Nothing about Ukraine without Ukraine, nothing about Europe without Europe, nothing about NATO without NATO”, zei de president van de Europese Commissie een week geleden in Straatsburg. Dat is verontrustend en wel om drie redenen. Ten eerste omdat de belangen van Europa niet dezelfde zijn als de belangen van Oekraïne, ook al negeren Europese woordvoerders en mainstream media die realiteit al vier jaar. Ten tweede omdat ‘nothing about Europe without Europe’ een droomwereld weerspiegelt waarin Donald Trump en Ursula von der Leyen gesteund door Merz, Macron, etc. hand in hand gezamenlijke belangen verdedigen. Helaas dit is een muis die brult. Het nothing about NATO without NATO is om dezelfde reden – en nog een paar andere, zie hieronder – iets uit een voorbije wereld.

Wakker worden in de realiteit

De werkelijke wereld is op weg van een unipolaire situatie naar een multipolaire orde. Van de Verenigde Staten als enige haan in de kippenren naar een wereld met twee grootmachten, VS en China. En daarnaast? Rusland? Het land is reusachtig qua omvang, het grenst aan alles en iedereen, is een volwassen kernmacht en het verbaast vriend en vijand in de Oekraïne-oorlog: binnen de kortste tijd organiseert het een gigantische, technologisch hoogstaande oorlogsmachine en dat zonder binnenlandse opstand. Gecombineerd met een diplomatie die meer strategisch denken doet vermoeden dan in Washington, Brussel, Berlijn en Parijs bij elkaar. En al kan ik mij Rusland met zijn bescheiden en bovendien neerwaartse demografie moeilijk als grootmacht voorstellen, het grenst aan Europa. Dat is een bedreigende situatie zolang Europa vanuit Moskou gezien, a) een verlengstuk is van Amerika, b) in feite al niet meer de VS-veiligheidsgarantie heeft, c) zelfs geen tactische kernwapens heeft, d) dwars blijft liggen inzake beëindiging van de oorlog in de Oekraïne en e) ook economisch (sancties, energie) en financieel een anti-Ruslandkoers vaart.   

De NAVO?

De NAVO is niet dood, maar onzekerheid over de toekomst ervan is alom aanwezig. Getuige twee reanimatievoorstellen van aanstormende, relatief pro-Atlantische deskundigen. 1. Hier wordt gedacht aan versterking van de NAVO, maar dan in de vorm van een gezamenlijke verdedigingsinspanning door twee soevereine spelers: VS en Europa. 2. Of, nog meer optimistisch ook vanuit een Atlantische visie, [NATO] needs to evolve beyond war and find a purpose in peacetime. In conservatieve kringen in de VS circuleren meer rigoreuze plannen, that outline a significant U.S. retreat from NATO, including shrinking the size of NATO staff and pulling U.S. forces out of Europe (hier). De Amerikaanse Heritage Foundation is duidelijk over een Europese politiek (in dit geval ten aanzien van Israël) die niet strookt met de Amerikaanse lijn: For too long, Europe has assumed Washington would overlook betrayals in the name of “unity.” That era is over (hier).

Er zijn zeker nog gezamenlijke belangen van de VS en Europa maar helaas vooral veel Europese afhankelijkheden. Ook al loopt de VS niet zomaar weg, de tektonische beweging is duidelijk. De hamvraag is niet of de NAVO overleeft maar of de Europese Unie de geleidelijke marginalisering van de NAVO overleeft bij gebrek aan een soevereine Europese defensiepolitiek.  

Desintegratie Europese Unie?

De angst voor een uiteenvallen van de EU is reëel. Een negatief scenario kan er ongeveer als volgt uitzien. Europa gaat in hoog tempo door met bewapenen. Er ontstaat onderlinge strijd over de aard en urgentie van ‘de Russische dreiging’, over de mate van soevereiniteit ten opzichte van de VS en over de financiering van de defensie vooral in relatie tot bezuinigingen in de sociale sector. Noord-Europa kiest voor een “post-NAVO” in samenwerking met de VS. Polen en Griekenland gaan zwalken. Duitsland en Frankrijk zien geen kans te komen tot een sterk alternatief voor de veiligheid die de NAVO tot voor kort kon bieden of leek te bieden. Als klap op de vuurpijl: de Amerikaanse regering verliest zijn belang bij het voortbestaan van de Europese Unie en speelt met middelpuntvliedende krachten.

Of: sprong naar voren?

Een positiever scenario zou kunnen zijn dat de Duits-Franse as een soort ‘defensie fundament’ legt. Als volgt. Frankrijk legt een relatie tussen zijn kleine peperdure kernmacht en artikel 42.7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie; dat artikel legt ook in zijn huidige vorm al een keurige link naar wat er binnenkort nog over zou kunnen zijn van de NAVO. Duitsland gaat meebetalen aan de Franse Force de frappe zodat, als het een beetje meezit het faillissement van La Grande Nation in de komende jaren voorkomen kan worden. In december vorig jaar schreef de RAND Corporation al: ‘This language (bedoeld is artikel 42.7) is arguably more binding even than NATO’s common defense pledge, Article 5, and Russia already agreed not to stand in the way of Ukraine’s EU membership during the 2022 talks’. Veel lidstaten, nerveus geworden door de Amerikaanse terugtrekking uit Europa, schikken zich vervolgens in zo’n Frans-Duitse deal. Ook Italië bijvoorbeeld dat natuurlijk niet wil dat zijn grote defensie-industrie geïsoleerd raakt.

Hoop, aan het einde van het dal

De afgelopen week gaf het Kremlin aan dat als Europa zijn dreigingen op militair en financieel-economisch gebied waarmaakt, een situatie zal ontstaan waarin Rusland zich in oorlog beschouwt met Europa. Uit de VS (Scott Bessent) kwam tegelijkertijd een verklaring die ernstige twijfel zaait over de toekomst van artikel 5 van het NAVO-verdrag. Dit is geen toevallige samenloop. In de zojuist in Washington gepubliceerde National Security Strategy is voor de huidige NAVO geen plaats meer. Volgens Philipp Blom in de NRC op deze Sinterklaasdag is er nog hoop. Dat denk ik ook. “Wat ontbreekt, is de politieke wil”, zegt hij. Dat is te vaag. Frankrijk en Duitsland!!!

l

Trump: ‘We are under invasion from within’

Posted on by

Is de Trump-regering serieus van plan het leger op grote schaal in te zetten tegen “binnenlandse onlusten”? Zo ja, dan rijst de vraag wat daarachter zit. Er zijn immers geen grootschalige onlusten laat staan een dreigende burgeroorlog. Dus: is het serieus?

“Binnenlandse oorlog” serieuze optie?

Op de marinebasis Quantico in het Amerikaanse Virginia vond afgelopen dinsdag een bizarre bijeenkomst plaats. Achthonderd (!) topmilitairen – generaals en admiralen – waren door minister van defensie Pete Hegseth met spoed opgetrommeld. Ook vanaf verre posten – Philippijnen, Perzische Golf, Zwarte Zee – waar spanningen hoog oplopen.

Trump hield een redevoering, zijn boodschap was warrig maar levensgevaarlijk: Amerika wordt bedreigd door een vijand van binnenuit, níet een buitenlandse vijand: That’s a war too. It’s a war from within. Deze dreiging zou gevaarlijker zijn dan welke buitenlandse dreiging ook, inclusief die van China. Het was een onwezenlijk theater: de volledige legertop zat daar dicht op elkaar gepakt in een ambiance als bij een toespraak van de Leider van Noord-Korea.

Amerika’s vijand zit volgens de president vooral in de grote steden, een mengsel van ‘radical left’ (waaronder gekozen Congresleden), criminele immigranten en de wereld van drugs en misdaad. De verzamelde legertop werd weinig subtiel gewaarschuwd: “This is gonna be a big thing for the people in this room because it’s the enemy from within and we have to handle it before it gets out of control.” Zie hier, hier en hier wat gerenommeerde retired generals er deze week over zeiden.

Serieuze voorbereidingen in gang

Artikel II van de grondwet benoemt de president tot opperbevelhebber van het leger en de marine. Trump dinsdag tot de generaals: “Last month, I signed an executive order to provide training for a quick reaction force that can help quell civil disturbances (…) top military officers will play part in ‘war from within’ in major US cities.” De president heeft in de afgelopen weken al militairen gestuurd naar Los Angeles, Washington, DC, Memphis/Tennessee en Portland/Oregon. Dinsdag suggereerde hij dat binnenkort andere steden volgen, onder andere San Francisco, Chicago en New York. Hij eiste van het militaire apparaat dat het reageert op perceived threats at home waaronder riots and unauthorised immigration. Nu zullen Trump en Hegseth zeker niet zo naïef zijn om te veronderstellen dat gepolitiseerd militair machtsvertoon in dergelijke steden geen rellen en straatgevechten uitlokt. Sterker nog, het lijkt mij dat dat ook de bedoeling is: That’s a war too.

De structuur van de Amerikaanse democratie

De Grondwet volgens het 10e Amendement geeft alle bevoegdheden aan de afzonderlijke staten, tenzij expliciet anders bepaald. Wet- en ordehandhaving is in dit systeem de bevoegdheid van de staten. Het sturen van militairen naar steden zal dus naast agressie op straat ook juridisch verzet oproepen. Dat verzet komt inmiddels op gang. Maar ook bestuurlijk verzet: de gouverneur van Californië haalde ermee de wereldpers. En burgemeester Brandon Johnson van Chicago announced on Saturday that he was signing the so-called Protecting Chicago Initiative amid what he said were “credible reports” that Chicago could see militarised activity by the federal government within days.

Wat hier zichtbaar wordt lijkt de voorbode van aanzienlijke problemen: militarisering van ordehandhaving in de grote steden in een context van ongekend felle politieke strijd op landelijk niveau en onrust aan de universiteiten (de “kanarie in de kolenmijn”). Een regering die deze strijd doelbewust aangaat heeft daar bezien vanuit zijn eigen belang en machtspositie, zwaarwegende redenen voor. Maar welke?

Wat speelt er op de achtergrond?

De Amerikaanse bevolking begint te merken dat Amerika zijn status van enige supermacht verliest. Toch houdt het land wereldwijd 800 militaire bases in stand, het defensiebudget groeit verder, oorlogen worden gevoerd (Oekraïne) of voorbereid (Israël/Iran, Venezuela). Financiële ruimte voor de lagere en midden-inkomensgroepen is er niet. De war-on-tariffs begint voor die groepen ook nog eens verkeerd uit te pakken. Trumps populariteit is spectaculair gedaald terwijl een impeachment beweging op gang komt. De president verkeert kortom in een situatie waaruit zelfs een slangenmens zich moeilijk kan bevrijden.

Afleidingsmanoeuvre?

Een gefabriceerde crisis, zoals een “oorlog in het binnenland” zou de aandacht kunnen afleiden van de problemen die niet worden opgelost. De president ziet namelijk geen kans om de Oekraïne-oorlog te beëindigen terwijl hij al voor zijn aantreden beloofde “Bidens oorlog” binnen een week te kunnen stoppen. Gevaarlijker nog voor de president is de massaslachting in de Gazastrook. Het wordt steeds duidelijker ook voor de MAGA-achterban van de president, dat ‘de machtigste man ter wereld’ geen kans ziet om Israël in het gelid te zetten: the tail waggles the dog. Informatie over wat er in Gaza gebeurt dringt door in brede lagen van de Amerikaanse bevolking, vooral bij de jongere leeftijdsgroepen. Verrassend genoeg ook in de MAGA-achterban die het meer moet hebben van de sociale media dan van de traditionele informatiebronnen. Zo begon de razend populaire en onlangs vermoordde Charley Kirk dit jaar twijfel over Israël te zaaien onder zijn christelijke achterban. De zeer invloedrijke en (nog) Trump vriend Tucker Carlson doet hetzelfde bij een groter publiek. En dan is er een derde probleem dat een sluimerend probleem lijkt maar dat een politieke kernbom kan worden … de Epstein affaire.

Most Americans want the Epstein files released, poll finds (02/10/2025)

De regering Trump doet er tot nu toe alles aan om het openbaar worden van de Epstein files te voorkomen en treedt daarmee in de voetsporen van Biden. Maar als dat desondanks toch gebeurt dan zijn twee politiek desastreuze gevolgen mogelijk. Ten eerste, het in opspraak raken van invloedrijke Democraten en Republikeinen, onder wie Trump zelf. Ten tweede, het bekend worden van de rol van de Israëlische geheime dienst in deze affaire of op zijn minst het oprakelen van de discussie over mogelijke betrokkenheid. Als men deze twee punten combineert dan doemt de vraag op of de president van de VS chantabel is. Zie dit commentaar van prof. John Mearsheimer.

Klassieke oplossing: afleidingsmanoeuvre

Als een politieke knoop niet meer te ontwarren is kan oorlog een oplossing zijn: de rally round the flag. In het geval van Trump, een ‘oorlog’ in de Verenigde Staten zelf en bij voorkeur in door Democraten bestuurde grote steden.

Het zal geen toeval zijn dat op dit moment op de burelen in Washington het concept ligt van de nieuwe National Defence Strategy: “… prioritize protecting the homeland and Western Hemisphere, a striking reversal from the military’s yearslong mandate to focus on the threat from China”.

Europa, afhankelijk van een olifant die zich bedreigd voelt. Riskant!

Posted on by

Uncle Sam Doesn’t Want You — He Already Has You

Europa’s afhankelijkheid van de Verenigde Staten begint een probleem te worden. Trump I was niet Europa vriendelijker dan Trump II, maar deze keer zijn de zaken voor de nieuwe regering in Washington veel beter voorbereid dan begin 2017. De interne stabiliteit van de VS is in die acht jaar verder verminderd evenals het aanzien van de supermacht wereldwijd. Sterk afhankelijk zijn van een grootmacht die zich waarschijnlijk bevindt in een fase van neergang is gevaarlijk.

Recent nieuws: Sinds enkele dagen ligt op het bureau van Trump’s minister van Defensie het ontwerp van een nieuwe “National Defence Strategy”. De vorige (2018) verklaarde het in bedwang houden van China tot hoogste prioriteit. Die eer valt nu te beurt aan “Home and the western hemisphere”. “Domestic and regional missions above countering adversaries as Beijing and Moscow”. Wij moeten waarschijnlijk denken aan Los Angelos, Washington, Chicago, Mexico, Venezuela, Panama, Noordpoolgebied, Groenland (Denemarken? Europa tot aan de grens met Rusland?). Het ministerie van Pete Hegseth is alvast omgedoopt tot Ministerie van Oorlog. De handschoenen gaan uit. 

Al 80 jaar afhankelijk

Die afhankelijkheid is niets nieuws. Toen de Angelsaksische legers tijdens de Tweede Wereldoorlog uitzicht kregen op een overwinning op nazi-Duitsland overlegden de Grote Drie – Franklin Roosevelt, Winston Churchill en Jozef Stalin – in november 1943. Toen was nog niet bekend waar precies in Europa hun troepen elkaar zouden gaan tegenkomen. De invloed sferen werden pas expliciet verdeeld in Jalta (begin februari 1945). Groot-Brittannië ging nog door voor één van de “Grote Drie” maar werd in 1956 (Suezcrisis) door de VS ruw in het gelid van de ‘bondgenoten’ gezet. Ook het Engelse leger valt onder Amerikaans Navo-commando. Evenals het Franse leger (héél geleidelijk en niet volledig).

Op 19 november 2016 schreef ik een column ‘Gaat Trump Europeanen van ons maken?’ Ik hoopte dat hij ging winnen. Om die reden. Heinrich August Winkler, historicus aan de Humbold-universiteit in Berlijn, schreef enkele maanden later in de NRC dat het presidentschap van Donald Trump, “een breuk [is] in de geschiedenis van het Westen. Waarschijnlijk is het de diepste breuk sinds 1945, zo niet sinds 1917.” Winkler had gelijk. Maar mijn verwachting dat de brute Trump de europeanisering van de Europeaan direct een flinke stimulans zou geven kwam niet uit.

Waarom past Europa zich zo traag aan?

1 De Europese instituties zijn historisch gezien snel tot stand gekomen. Maar door de enorme uitbreidingen met ex-Warschaupact staten rond de eeuwwisseling is er nu een bouwwerk dat nog kraakt van de nieuwigheid.

2 Zo is er geen volwassen Europese buitenlandse politiek, een kernelement van nationale soevereiniteit. Dat komt ook door het volgende punt.

3 Er is geen Europees leger, de ruggengraat van buitenlandse politiek. Dus ook geen politieke autoriteit die voorkomt dat er tien verschillende soorten tanks (etc.) zijn, dat er veel te dure spullen in de VS gekocht worden en dat overstijgende lange termijn projecten (FCAS) maar niet van de grond komen.

4 Er zijn geen Europese informatie- en veiligheidsdiensten.

5 De Europese politieke klasse, ik schreef daar in mijn vorige column over, heeft een lange remweg: een carrière in een ‘Atlantische omgeving’ maakt het voor de politieke en mediale elite moeilijk om een snelle wending te maken naar een wereld waar ‘grote baas’ Washington verandert in een concurrent met soms kwaadaardige trekken.

Risico’s en veerkracht

Wil ‘Poetin’ (ik spreek liever over ‘Rusland’) na het deels wegvallen van Amerikaanse bescherming Europa binnenvallen? Hoe reëel is dat risico? Door alarmisten wordt gesproken over een ‘window of opportunity’ van 2025 tot 2030 voor een Russische aanval. Laat dat nu net de periode zijn waarin Europese politici dringend een verhaal nodig hebben om stijgende defensie uitgaven te laten samenvallen met sanering van de overheidsfinanciën. Problematischer is waarschijnlijk dat het ontbreken van een Europees leger Washington nog jarenlang een hefboom geeft om te blijven interveniëren in de Europese buitenland- en defensiepolitiek.  

Overigens, de lange tijd die het volgens sommige kenners zal kosten om zo’n Europees leger op te bouwen (vooralsnog geloof ik hen) wordt op zichzelf niet tegengesproken door de ongelooflijk korte tijd waarin Polen dat momenteel op nationaal niveau doet. Tegelijk lees ik dat Duitsland daardoor gestimuleerd wordt om het eigen tempo op te voeren. Is dat erg? Het lijkt mij dat dat tot twee verschillende uitkomsten kan leiden: a. nationale wapenwedloop tussen grote Europese staten dan wel b. extra druk om juist Europees te coördineren. Dat laatste vanwege de extra kosten die ‘nationaal’ met zich meebrengt terwijl het kiezersvolk steeds meer begint te vrezen dat aan pensioenen en uitkeringen geknabbeld wordt. Voorspelbaar is dat dat kiezersvolk steeds kritischer gaat vragen wie eigenlijk tegen wie beschermd moet worden. Wat dat alles dan nog met ‘Poetin’ te maken heeft (die na het winnen van de Oekraïne-oorlog ook tegen een economisch probleem aanloopt) is niet eenvoudig uit te leggen. Ondertussen nam één land in betrekkelijke stilte een fundamenteel besluit: Spanje kiest voor Europees vliegtuig.

Hoe dan ook, Europa’s afhankelijkheid van een onzekere supermacht is geen prettige positie. Na succesvol crises te hebben doorstaan staat de Europese Unie nu waarschijnlijk voor de grootste uitdaging in zijn (historisch gezien) korte bestaan.

Tot slot

Europa heeft dus een probleem en loopt risico’s. Maar de veerkracht wordt onderschat. Deze stelling poneer ik na de financiële crisis (2008), de Griekenland crisis (2012), de vluchtelingencrisis (2015) en de coronapandemie. Al zal het uiteen spelen van EU-lidstaten helaas wel een vast nummer worden in de relatie Europa-VS. Polen’s president mocht afgelopen week bijvoorbeeld bij president Trump op bezoek dwars tegen de wens van de Poolse regering in. Maar het is micromanagement door een supermacht. En de ergernis blijft hangen in het collectieve Poolse geheugen.

Ik ben niet pessimistisch voor wat betreft die trage wendbaarheid van de Europese politieke klasse. De iets jongere garde die carrière wil blijven maken voelt aan dat Azië belangrijker wordt evenals de BRICS-groep, dat China sneller dan verwacht een tweede wereldmacht wordt, Amerika zich meer isolationistisch opstelt en dat Europa daar sinds mensenheugenis tussenin lag en blijft liggen en dus van daaruit zijn toekomst moet bepalen.

De lange remweg van de Europese politieke klasse

Posted on by

Op een doodstille plek op de dijk tegenover Terschelling lees ik over iets dat zich recent in ‘Verweggistan’ afspeelde: de overwinning in de stad New York van de “kansloze” Zohran Mamdani op de machtige oud-gouverneur Andrew Cuomo. Het is een teken aan de wand.

De (latere) burgemeester van Leeuwarden en onze (toen nog) premier

Als de kloof tussen de economische onderklasse en de lagere middenklasse enerzijds en de politieke elite anderzijds te groot wordt komen er andere tijden aan. In de VS is dit proces volop gaande. De kortingen op sociale uitgaven en gezondheidszorg om de lastenverlaging voor de rijke bovenlaag te kunnen financieren is een afschrikwekkend voorbeeld. Kan de Europese politiek zo’n Amerikaanse ‘sociale escalatie’ nog vermijden nu bovendien de defensie uitgaven drastisch omhoog moeten?

Europese politieke carrières

Onze politieke klasse is traag met aanpassing aan de grote veranderingen die op Europa afkomen. Ik bedoel de snel afnemende macht van de VS, het demasqué van de “westerse waardengemeenschap” en de eenzaamheid die ons wacht buiten de NAVO en de internationale rechtsorde. Ik probeer die traagheid te begrijpen. Die grote veranderingen zijn al één of twee decennia gaande maar blijkbaar versterken zij elkaar pas recent zodanig dat de gladde helling waarop wij Europeanen zitten voor een breder publiek voelbaar wordt. Met “politieke klasse” bedoel ik hier de gekozen politieke toplaag en het hogere kader van de mainstream politieke partijen. Deze toplaag wordt bevolkt door mensen die een carrière lang gewend zijn om zich te conformeren aan heersende narratieven: ‘westerse waarden’, ‘Amerikaanse bescherming’, ‘Israëls recht op zelfverdediging’, ‘Russische dreiging’, ‘moslimterrorisme’, etc. Het geregeld hoppen vanuit politieke (‘gekozen’) functies (waarbij gevoeligheid voor wat er leeft onder de bevolking nog een rol speelt) naar functies op basis van benoemingen (minister, burgemeester, functies bij de NAVO, enz.) versterkt de band van de politieke klasse met de ‘deep state’. Het maakt de politieke klasse veranderingsresistent.

Druk op Europa vanuit drie kanten

De grote veranderingen geven ruimte aan het toch al ingebakken Amerikaanse isolationisme en de groeiende economische macht van China en het Globale Zuiden. En de eenzaamheid die ons in het gezicht staart maakt de turbulentie aan Europa’s grenzen extra bedreigend. Het eerste, de golf van isolationisme in de VS waarvan president Trump nu de exponent is komt voort uit een binnenlands fenomeen. Namelijk de groeiende kloof tussen enerzijds de Amerikaanse onder- en middenklasse en anderzijds de Amerikanen die profiteren van het internationalisme van de supermacht en de daarbij behorende oorlogen in ‘Verweggistan’. Isolationisme is tussen de Atlantische en de Stille Oceaan niet nieuw en waarschijnlijk zal ook deze golf langdurig zijn. De verschuiving van het economisch zwaartepunt naar China en het Globale Zuiden zal ongetwijfeld zeer langdurig zijn, ondersteund als die wordt door de demografische factor. De derde ontwikkeling is de onrust in Europa’s voortuin: Noord-Afrika, het Midden-Oosten en Oekraïne/(Wit-)Rusland. Deze onrust en bestuurlijke chaos vraagt dringend om Europees beleid dat gebaseerd is op een nieuwe basis: Europees belang. Dat dat binnen pak weg vijf jaar lukt lijkt me een illusie. Maar de discussie is begonnen en defensie zal daarbinnen ongetwijfeld een top-issue blijven.

Haagse NAVO-top: versluierd afscheid

De Europese politiek op buitenlands terrein beperkt zich nog steeds tot het slechts aanbrengen van accenten op het Amerikaanse geopolitieke beleid. Amerikaans isolationisme zal daardoor natuurlijk niet tegengehouden worden. Alleen al daarom zal Europa gedwongen worden om een eigen politiek te gaan volgen. Maar er zijn meer redenen. Er zit een ‘rompstaat Oekraïne’ aan te komen waar de Amerikanen hun handen van af zullen trekken. Rusland zal eisen stellen aan die rompstaat die de soevereiniteit ervan aantasten, terwijl de EU al uitzicht op lidmaatschap heeft geboden. Rusland zal de EU (terecht) niet serieus nemen zolang de Amerikanen (Victoria Nuland: “Fuck the EU”) beslissen. Iets verderop devalueert de staat Israël tot een godsstaat met een kernwapen die in permanente staat van oorlog met zijn omgeving verkeert. De chaotische immigratie uit Afrika en het Midden-Oosten is zeker niet voorbij en zal leiden tot een militarisering van Europa’s grenzen.  

Tegen de achtergrond van deze ontwikkelingen was de recente NAVO-top een theater. Europa beloofde 5% van zijn bbp aan defensie te besteden. Zet een bril op en het blijkt 3,5% te zijn. Maar dan nog! Vindt de VS het oké dat er geleidelijk meer wapens in Europa zelf ingekocht gaan worden? En dat Europese systemen niet per sé aan de voorschriften van de NAVO voldoen? Heeft het Amerikaanse opperbevel van de NAVO op den duur nog genoeg te doen? Hoe dan ook, Europa heeft tijd nodig en dat geeft gelegenheid voor pappen en nathouden van de Amerikanen. Het geeft Washington anderzijds ook gelegenheid voor het uit elkaar spelen van Europese landen. Lastig, maar een echt probleem lijkt mij dat ook 3,5% niet haalbaar is zonder zware bezuinigingen op de sociale welvaartsstaat. En eigenlijk, nu ik er eens goed over nadenk, is 2% meer dan voldoende als de legers van Duitsland, Frankrijk, Polen, de Scandinavische landen (die zitten al vergaand op één lijn) plus enkele middelgrote landen zoals Nederland echt gaan samenwerken en een Europa-brede vergaande standaardisatie van militair materieel doordrukken.

2%

Met Terschelling en Ameland op de achtergrond zie ik vissen geërgerd uit het water omhoog springen maar dat kwam door het oorverdovend voorbijvliegen van een Amerikaanse straaljager met een Nederlandse piloot en de wetenschap dat die toestellen maar 20% van de tijd operationeel zijn, dat het onderhoud voor een deel uitsluitend door overgevlogen Amerikanen uitgevoerd mag worden en onderhoud aan sommige onderdelen zelfs alleen maar in de VS mag plaatsvinden. Weer zie ik er een paar omhoog springen. “Rustig maar”, roep ik, “het wordt 2% en die vismigratiesluis in de Afsluitdijk wordt gewoon afgebouwd.” 

Oorlog in Oekraïne: is dit in het belang van Europa? 

Posted on by

Afgelopen zaterdag terwijl ik de randen van het gazon in de tuin bijwerkte riep de buurman, “liever een Patriotraket in de tuin dan een Rus in de keuken”. Wij lachten om die kreet die we allebei kenden uit het begin van de jaren ’80. Zelfs toen waren er al Europeanen die niet geloofden dat Amerika bereid was een existentieel risico te lopen om Europa te redden. Nu hebben wij Trump er nog bij, ook dat nog. Ik plukte wat onkruid weg en dacht: is voortzetting van de oorlog in Oekraïne in het belang van Europa?

NAVO-lid: welk Europees belang?

Sinds begin deze eeuw oefenden de VS druk uit om Oekraïne op te nemen in de NAVO. Duitsland en Frankrijk durfden zich hiertegen in 2008 te verzetten maar Washington walste daaroverheen. Een NAVO met Oekraïne zou vroeg of laat betekenen, Amerikaanse kernraketten dicht voor Moskou. Wij moeten ons dus eigenlijk afvragen: gelooft de Amerikaanse regering werkelijk dat de Oekraïne-oorlog kan slagen? In die zin, dat Rusland zich zal neerleggen bij Amerikaanse lanceerbases in zijn voortuin als ‘het Westen’ maar lang genoeg doorgaat met Oekraïne te bewapenen? Zo nee (en dat is wat ik denk) dan moet in het Witte Huis toch de vraag langs gekomen zijn: ‘by the way, als dat lidmaatschap niet realistisch is welke andere voor- en nadelen zijn er dan verbonden aan het beginnen en laten voortslepen van die oorlog op Europees grondgebied?’ Europese belangen hebben hoe dan ook geen enkele rol gespeeld bij de Amerikanen. In februari 2014 ook niet toen Washington ijverig meewerkte aan de samenstelling van een nieuwe Oekraïnse ‘democratische’ regering. Topvrouw Victoria Nuland van het State Department op dat cruciale moment: “Fuck the EU”.  

2014-2022: Europa steeds volgzamer

Aan het eind van diezelfde maand in 2014 volgde het eerste waarschuwings-”schot” vanuit Moskou: gevechten in het Donetsbekken en annexatie van de Krim. Gek genoeg, hoe hoger in de daaropvolgende jaren de spanning opliep des te volgzamer werd Europa. Europa zit weliswaar in de NAVO, maar heeft daarbinnen niets te vertellen. Hoewel over het NAVO-lidmaatschap van Oekraïne na 2008 weinig meer werd gesproken was die rode lap niet ingetrokken. Duitsland hield nog een tijd hardnekkig vast aan de gaspijpleidingen met Rusland maar werd op de knieën gedwongen en de Duitse economie koopt sindsdien peperduur Amerikaans LNG-gas. Wie de Nordstream-pijpleiding heeft doen opblazen blijft gissen. De Europese en Russische economieën werden afgekoppeld, culturele en andere contacten verbroken. De geleidelijk steeds betere relatie die Europa en Rusland na de val van het communisme als buren opbouwden werd in twee jaar tijd vernietigd. De NAVO werd afgestoft en geldt weer als een zegen voor Europa. Welk land had daar belang bij?

2022: wel/geen NAVO-lid

Toch was niet iedereen blij met de oorlog. In maart/april 2022 bereikten Poetin en Zelensky een voorlopig akkoord over een mogelijke vredesovereenkomst, het zogenoemde “Istanbul Communiqué” (de onderhandelingspositie van Oekraïne was toen overigens niet slechter dan nu). Oekraïne zag af van NAVO-lidmaatschap en er werd afgesproken dat Zelensky en Poetin elkaar zouden ontmoeten. Helaas, niet iedereen verlangde hevig naar vrede. Die ontmoeting werd afgeblazen nadat de Britse premier Boris Johnson plotseling een verrassingsbezoek aan Kiev bracht, volgens sommige berichten onder druk vanuit het Westen. Oekraïne is inmiddels een verwoest land en vele doden verder. Het publiek in het Westen weet niet beter dan dat komt door een ‘niet geprovoceerde oorlog’ die is begonnen door ‘Poetin’.

2023-2025: Europa slikt alles

Geruisloos slikten de Europese leiders dit. De gepensioneerde Duitse ex-kanselier Gerhard Schröder dus uitgezonderd wat niet erg verbazingwekkend was: die had ook de ruggengraat om niet mee te doen aan de oorlog in Irak toen hij nog wel in functie was. Ook Angela Merkel moest tegen heug en meug om. Daarna verbaasde niets meer. Er volgden ruim twee dodelijke jaren aan het front. Op 12 februari 2025 werd, na een telefoongesprek tussen de presidenten Trump en Poetin, het openingsbod van de VS bij mogelijke onderhandelingen duidelijk: “teruggave van door Rusland bezet Oekraïens grondgebied wordt door de VS niet meer geëist en NAVO-lidmaatschap van Oekraïne is van de baan”. Het laatste wat ik las deze week: Trump is boos op Poetin, daarom levert hij raketten aan Oekraïne. Volgens de Washington Post heeft de president nog overwogen Tomahawk-kruisvluchtwapens beschikbaar te stellen. In een gesprek met Zelensky refereerde hij losjes aan Moskou en Sint-Petersburg als mogelijke doelen. En het allerlaatste: de president voegde er nog aan toe dat Europa dat betaalt.

Tomahawks, St. Petersburg, Moskou … om het oorlogsnieuws te verteren heb je gevoel voor humor nodig. De tuin ligt er mooi bij.  

Verenigde Staten: een omwenteling

Posted on by

foto: Columbia Universiteit, New York, buigt onder extreme druk regering Trump

Het is eerder gebeurd. Spectaculair, onverwacht snel en radicaal kan een land, zelfs een wereldmacht in elkaar zakken of een fundamentele verandering ondergaan. Dat is aan het einde van de jaren ’80 van de vorige eeuw gebeurt in Zuid-Afrika. Gelijktijdig plofte de USSR in elkaar, revoluties, vrijwel zonder bloedvergieten. Twee leiders, Gorbatsjov (1985-1991) en De Klerk (1989-1994) leidden een overgangsbewind, leger en geheime diensten grepen niet in. De VS nam de wereld over. China zou weer een timide, naar binnen gekeerd verweggistan worden met in New York aangeschafte staatsobligaties als spaarpot voor de toekomst en bewaakt door Amerikaanse vlooteskaders in de Stille Oceaan. Zo liep het ook.

Althans tot ongeveer 2010.

Revolutie?

Startvraag: waarheen is Amerika op weg? Er zijn grofweg twee scenario’s. 1. Dit is “slechts” een titanengevecht tussen de Democraten en de Republikeinen. 2. Dit is fase één van een totale omwenteling. In het eerste geval zal dat titanengevecht uitmonden in een nieuw evenwicht. Misschien zullen de Democraten het onderspit delven en zal het partijenlandschap er anders uit gaan zien. Waarschijnlijk zal er ook blijvend een machtsverschuiving zijn van de federatie naar de afzonderlijke staten. Dus een grote verandering maar geen revolutie. In scenario 2 is het minder relevant hoe de twee partijen hieruit tevoorschijn komen: er is één machtscentrum (zoals het Russische Kremlin) en als er al meer partijen overblijven dan vertegenwoordigen die partijen groepen die een rol vervullen binnen dat centrale autocratische bouwwerk.

Wat betekent hetgeen wij wèl weten voor Europa?

Europa

Europese politici besteden op dit moment hun energie aan de praktische politieke vraag: met welke veranderingen in de mondiale positie van de Verenigde Staten moeten wij tenminste rekening houden? Die zijn al vrij fors. 1. De Amerikaanse atoomparaplu boven Europa wankelt: die is dan dus weinig meer waard. 2. De reusachtige aanschaffingen door Europa van conventionele wapensystemen in de VS moeten worden uitgefaseerd. 3. De NAVO, als die al blijft bestaan, zal een Amerikaanse en een Europese pijler moeten hebben (wat op termijn het einde van dit militair bondgenootschap inluidt, maar dat zal de politicus zijn kiezers nog niet vertellen). 4. De modale politicus zal zich voorzichtig gaan distantiëren van de agressieve Amerikaanse politiek tegenover China en in het Midden-Oosten. 5. De Europese politiek moet rekening houden met een zeer geleidelijke neergang van de dollar als mondiaal betaalmiddel.

En, politiek van het grootste belang: in kaart brengen hoe Europa zich teweer kan stellen tegen toenemende Amerikaanse druk en chantage. Dit gebeurt reeds.

VS: tektonische beweging

Volgens geologen verwijdert de Amerikaanse plaat zich met enkele centimeters per jaar van Europa (de euraziatische plaat). Politiek gaat het sneller. Een VS-regering met daarin dertien miljardairs en een smaldeel aan religieuze fanatici is bezig het centrale staatsapparaat deels te ontmantelen onder het voorwendsel van efficiëncy. Onheilspellend is dat een belangrijk deel van het pakket maatregelen bestaat uit rigoureuze kortingen op sociale uitkeringen, gezondheidszorg en dergelijke. Onheilspellend, omdat J.D. Vance, Musk c.s. natuurlijk weten dat daarmee een groot deel van de eigen achterban wordt aangepakt. Kennelijk zijn zij bereid een eventuele verkiezingsnederlaag (bijvoorbeeld bij de tussentijdse verkiezingen in 2026) en dus een machtsverschuiving in het Congres te neutraliseren. Bijvoorbeeld door tijdig de macht van de president (“ons land is in crisis”) uit te breiden. De kliek die nu aan de macht is beheerst al een belangrijk deel van de media en cruciale technologie-sectoren, militair, energie, ruimtevaart, kunstmatige intelligentie. De leiding van de Democratische Partij (die in deze situatie een tegenwicht tegen uitholling van de democratie zou moeten bieden) bestaat uit mensen die er economisch op vooruit zullen gaan. Een deel daarvan is tot woede van de basis al aan het schuiven. De universitaire wereld, een ‘broeinest’ van verzet tegen politieke en culturele gelijkschakeling, wordt harder aangepakt dan wij hier tot voor kort voor mogelijk hielden.

Een ‘revolutie’ van bovenaf?

Dit begint te lijken op een revolutie van bovenaf. De oude economisch-culturele-elite – “Washington”, “New York”, “de Clintons”, de wetenschappelijke elite – wordt opzijgeschoven. De grote bedrijven runnen het land. De centrale staat wordt uitgekleed en het restant moet gemanaged gaan worden als een bedrijf. Gevreesd moet worden dat de heersende groep binnen de Democratische Partij de gang van zaken zal legitimeren als de uitkomst van een democratisch proces.

Jan Willem Schnerr

Mijn vorige column ging over ‘Europa in shock’

Is Europa in shock?

Posted on by

In mei 2017 zei Angela Merkel iets heel opvallends: Wir Europäer müssen unser Schicksal in die eigene Hand nehmen. Die Zeiten, in denen wir uns auf andere völlig verlassen konnten, die sind ein Stück vorbei. Das habe ich in den letzten Tagen erlebt. De Duitse bondskanselier was zojuist tegen Donald Trump aangelopen, net 3 maanden president van de VS, de grote Europese bondgenoot. 

Twee decennia: vier schokken

Deze eeuw heeft Europa vier schokken moeten verwerken. In 2003 oefende de Verenigde Staten zware druk uit om mee te doen aan de – vanuit Europees belang bekeken – onzinnige oorlog tegen Irak. Alleen Frankrijk en Duitsland (onder de sterke kanselier Schröder) durfden te weigeren. In 2008 werd Europa aangestoken door de crisis in de oncontroleerbare Amerikaanse financiële wereld, met als uitvloeisel de eurocrisis in 2012. De coronacrisis leidde in 2020 tot het inzicht dat de Europese Unie zelfs op een terrein waarover zij zeer weinig te zeggen heeft – gezondheidszorg – een bestuurlijke innovatie van formaat is. En dan nu het Amerikaanse verraad in de Oekraïne-oorlog in 2025.

Enfin, Merkel verdween geleidelijk uit beeld. Die eerdergenoemde opmerking van de zeer behoedzame Merkel kreeg geen vervolg in de Duitse buitenlandse politiek. Haar opvolger Olaf Scholz heeft ongetwijfeld ook wel dingen gezegd over de relatie tussen Duitsland en de wereld maar een boeiend citaat kan ik niet zo snel reproduceren. Zijn minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock van de Grünen daarentegen kondigde een “feministische buitenlandpolitiek” aan. Nog vóórdat zij echter was begonnen met de beloofde feminisering van de internationale betrekkingen was het februari 2025 en confronteerde de ruwe aanvaring tussen Trump en Zelensky Europa met het aloude meer primitieve machtsdenken.

Politici

Na ‘Trump-Zelensky’ vertelden de media ons dat Europa ‘in shock’ is. Dat zou kunnen maar wie is ‘Europa’? Ik bedoel wie zijn er in shock? De politieke leiders? De media? De publieke opinie? De politieke top in Frankrijk zeker niet, want in Parijs zegt men al jaren dat er te veel wordt geleund op de Amerikanen. Londen dan, is men daar geschrokken? Verrast in elk geval want Starmer’s regering had de laatste tijd drastisch ingezet op militaire steun voor de Oekraïne, kennelijk omdat men dacht daarmee in de pas te lopen met de VS. Is de Duitse politieke top overvallen? Er moet op zijn minst binnen de grootste partij CDU/CSU al vóór Trump-Zelensky een rood lampje zijn gaan branden. Anders is de naar Duitse maatstaven spectaculaire uitspraak van de inkomende bondskanselier Friedrich Merz op de recente verkiezingsavond niet te verklaren: “Als wij in juni aanstaande met de NAVO rond de tafel zitten dan is het de vraag of het tegen die tijd gaat over de NAVO zoals wij die nu kennen”.

Media

Zijn de media in shock? Een negatieve benadering van de ‘mainstream media’ luidt als volgt: het zijn ‘corporate media’, zij laten hun oren hangen naar het particuliere kapitaal. Ik zie het wat de media in Europa betreft wat anders. Kwaliteitsredacties moeten de mediaconsument een houvast bieden in de dagelijkse vloed aan berichten vanuit een chaotische wereld: een framework, ofwel een betrekkelijke waarheid die over een langere periode een zekere orde schept in de chaos. Zoals: ‘Europa en de VS vormen een waardengemeenschap en zijn daarom natuurlijke bondgenoten’. Er zat al jaren de klad in dit framework (en varianten daarop) maar Trump II maakt een bijstelling van het redactiebeleid onontkoombaar. Illustratief voor de wijze waarop nette redacties zoals die van de Volkskrant, NRC, TROUW, Nederlands Dagblad, etc. daar momenteel mee omgaan, zijn columns van gerenommeerde redactieleden (“een fundamentele verschuiving in de relatie tussen Europa en Amerika is gaande, … etc.”) waarboven een kadertje geplaatst wordt waarin zoiets wordt gezegd als, “de redactie deelt op basis van interne discussie de zienswijze van de auteur van dit artikel.”

Publiek

De publieke opinie is wel geschokt. Dat zie je in de Tweede Kamer, die ik hoog aansla als barometer van die publieke opinie. Let bijvoorbeeld op de heer Wilders. Hij verenigde (heel knap!) zijn liefde voor Amerikaans neo-fascisme en zijn meer versluierde bewondering voor het Poetinsysteem. Hij zit nu met het duo Trump-Poetin op rozen zou je zeggen. Maar nee, hij komt er in het Kamerdebat niet goed uit. Dat komt denk ik, door het derde en belangrijkste element in zijn succesformule: de vijand dat zijn de politici die over ons dagelijks leven gaan en die zitten in Den Haag en in Brussel. En daarmee zijn wij bij de werkelijke reden om een (positieve) schok te ervaren. Ons land maakt definitief deel uit van Europa, een huis dat bescherming moet gaan bieden tegen de storm die in de grote buitenwereld bezig is op te steken.    

Nb: Mijn vorige column ging over de veronderstelde ‘naïveteit’ van Europa:

“Help, wij moeten onszelf gaan verdedigen.” De media schetsen een naïef Europa
“Help, wij moeten onszelf gaan verdedigen.” De media schetsen een naïef Europa

“Help, wij moeten onszelf gaan verdedigen.” De media schetsen een naïef Europa

Posted on by

Hoe dom was en is Europa nu echt? Valt mee. Ik neem een paar beweringen die de laatste jaren als waarheid verkocht worden.

Een: “Europa was gedurende tientallen jaren te slap of te kortzichtig om zelf voor een stevige defensie te zorgen. Wij leunden decennialang maar zo’n beetje op de Verenigde Staten.” Klopt dat? Nou, om te beginnen een misschien wat banale opmerking: dankzij het feit dat “wij” (ik bedoel het gemiddelde Europese land) een veel kleiner deel van onze welvaart aan wapens besteedden konden wij aanzienlijk meer geld steken in sociale voorzieningen en infrastructuur dan de Amerikanen. Met “aanzienlijk” bedoel ik héél erg veel meer. Het Angelsaksische Engeland zit daar een beetje tussenin. Als je wel eens in een Engels ziekenhuis op de spoedeisende hulp hebt rondgelopen weet je dat een land voor een groot defensiebudget een zware prijs betaalt. En Amerika? Als de gigantische spoedeisende hulp midden in de Amerikaanse stad Boston – een van de welvarendste gebieden in de VS – door Engelsen uit de lagere- en middenklassen bezocht zou worden, dan zou hen dat denk ik wel helpen om te berusten in de wachttijden op hun eigen SEH. Eervol was de Europese rol wellicht niet, maar slap en kortzichtig zeker ook niet. 

Twee: “Dat betekent dus wel dat de VS al die tijd hebben betaald voor onze veiligheid!” Eh … tsja, laat ik daar nu altijd een bijgedachte bij gehad hebben. De VS was in 1945 plotseling de enige wereldmacht en wilde dat blijven. Zij konden Europa (een totaal versplinterd continent) goed gebruiken, op voorwaarde dat het een goede afzetmarkt was voor hun producten inclusief militaire goederen. En een basis voor hun raketten. Het officiële verhaal was dat het Russische atoomwapen was bedoeld voor de aanval. En de NAVO-doctrine luidde dat zodra de eerste Russische raket richting Europa vertrok, de Amerikaanse raketten richting Moskou zouden vertrekken. Dat volgde immers uit artikel 5 van het NAVO-verdrag: een aanval op één van ons, … enz. Dus op het gevaar af dat Boston, New York, en Washington vernietigd zouden worden bij de verdediging van Europa. Zou het echt …? Zo niet, dan lijkt het mij niet onredelijk dat de Amerikanen daar meer voor betaald hebben dan wij hier.

Drie: “Het bovenstaande mag allemaal wel waar zijn, maar in de huidige omstandigheden mag toch wel door de VS geëist worden dat de Europese defensiebudgetten omhooggaan.” Dit is een discussie met twee dimensies waarvan onze Mark Rutte er één welsprekend verwoordt: als Europa 2% betaalt en Amerika 5% (wat de VS overigens niet halen) dan moet dat gat toch voor een deel gedicht worden! Dat mag juist zijn maar er hangt een minstens zo belangrijke vraag aan vast: worden van dat extra Europese geld Europese spullen gekocht, zodat daarmee de Europese defensie op orde kan worden gebracht? Of worden er peperdure Amerikaanse vliegtuigen en technologie aangeschaft waarmee onze afhankelijkheid van de VS nog vergroot wordt? Duitsland en Polen zijn alvast begonnen de tweede weg in te slaan. Minister van defensie Boris Pistorius vaart er wel bij, hij heeft het imago van een man die snel beslissingen neemt. Logisch, hij bewandelt een gebaand pad. 

Wat ik hierboven (als geïnteresseerde leek) schrijf over die aanschaf van dure Amerikaanse spullen wordt binnen de Europese defensie-establishment zelden gehoord. Het is ‘not-done’. Dertig jaar geleden kreeg ik tijdens een discussie in Rotaryverband de vollle laag van topman Dick Berlijn toen ik zoiets suggereerde in verband met de aanschaf van Amerikaanse helicopters in plaats van Franse. Amerikanen zijn minder preuts: ik citeer onder deze Apache helicopter Ashford, Shifrinson en Wertheim in Foreign Affairs ruim anderhalf jaar geleden:

“(…) a dominant U.S. military presence has long suppressed the development of homegrown European defense capabilities and hindered defense cooperation among European states. This outcome was more than a byproduct of U.S. policy: it was a goal. As they forged the post–Cold War security system, the George H.W. Bush and Clinton administrations sought to prevent Europe from building military capabilities that would duplicate those of the United States or displace its leadership in NATO.”

Dankbaarheid bestaat niet tussen landen, laat staan tussen continenten. Een voordeel van een Trump-presidentschap is dat de naïveteit bij een deel van de Europese media en publieke opinie ten aanzien van de relatie met onze grote, verre bondgenoot drastisch aan het verminderen is.

Jan Willem Schnerr