De ‘multipolaire wereld’: eerst langzaam naderbij, nu heel snel

Posted on by

(foto uit Bulletin of the Atomic Scientists)

VS: tot voor kort nog leidend maar niet meer almachtig

Al lange tijd waren er aanwijzingen dat de Verenigde Staten weliswaar overheersend waren in de wereld maar zich toch niet meer alles konden veroorloven. De vergaande toenaderingspogingen richting Europa kort na 1990 door de Russische regeringen Gorbatchov en Jeltsin, konden door Washington nog gefrustreerd worden en in 2008 definitief geblokkeerd. De nieuwe president Poetin zette begin deze eeuw twee projecten in gang die tot ergernis bij de Amerikanen leidden. Het eerste: een grote schoonmaakactie om de Russische roversbende van olichargen onschadelijk te maken. Deze nieuwe miljardairs hadden in de periode Jeltsin van de chaotische privatisering van de economie gebruik gemaakt om grote bedrijven en de mediawereld te kapen. De gigantische vermogens verdwenen via Londen, New York, Cyprus en Israël naar elders. Het tweede project: een poging om te komen tot een overkoepelende veiligheidsstructuur voor Europa en Rusland. In dit geval lagen de Amerikanen helaas met succes dwars.

In 2001, één maand na de aanslag op de twee wolkenkrabbers in New York vielen de VS Afghanistan binnen. Twee jaar later Irak. In beide gevallen werd de tegenstander verpletterd maar de VS slaagden er als grootmacht en bezetter niet in deze landen tot satellieten te maken. Het verdeel-en-heers (de strategie van iedere alleenheerser) slaagde na 2008 wel in de relatie Rusland-Europese Unie.

Springvloed: samenloop van grotendeels onafhankelijke factoren

In 2014 werd door de VS met steun van Groot-Brittannië de regering van Oekraïne vervangen door een niet-gekozen regering. Rusland bezette de Krim. Duitsland (Merkel) en Frankrijk koersten op overleg maar werden opzijgezet door de VS, de grootmacht. Maar die bleek ook in dit geval uiteindelijk niet meer almachtig. Na de Russische inval in Oost-Oekraïne in 2022 werd de oorlog uitbesteed aan de Europeanen: hoofdrol voor de Navo, vijf procent voor defensie, etc. Duitsland gehoorzaamde. Maar toch verloor Washington langzaam zijn greep op Europa.

Al sinds het presidentschap Obama beschouwt Washington China als de grote tegenstander. Vandaar de ‘pivot to Asia’. Anders gezegd: de omsingeling van China. Maar toch: het komt er steeds niet van. Vooral omdat Israël en zijn lobby in Washington het machtigste leger ter wereld met succes weten te binden in het Midden-Oosten. ‘Trump I’ en ‘Biden’ schipperden. De pivot-to-Asia stond op papier wel voorop, maar: toch eerst nog even orde scheppen rond Israël. Na het fiasco tegen de Houthi’s in 2025 kwam later dat jaar Iran weer aan de beurt. Resultaat van de oorlog VS/Israël contra Iran in juni 2025: Iran verraste vriend en vijand en de combinatie VS/Israël was zwakker dan verwacht. Het werd nog erger. Het resultaat van de huidige oorlog tegen Iran: rampzalig voor het aanzien van verliezer Amerika. Tientallen landen in de wereld herzien hun posities tussen de grootmachten om te beginnen in de Golfregio.

Een tussenstand

  1. Trump zit klem tussen de Israëllobby en een onverslaanbaar Iran. Mogelijk loopt dit uit op de keuze tussen inzet van (tactische) kernwapens of accepteren van diepe vernedering.
  2. De Amerikaans/Israëlische militaire technologie blijkt niet zonder meer superieur.
  3. Saoedie-Arabië en de Golfstaten weten nu dat zij niet beschermd worden door de VS.
  4. Het besef dringt door dat “Israël’s recht op bestaan” gekoppeld is aan het Amerikaanse wereldimperium als opvolger van het Britse koloniale rijk. 
  5. De banden tussen China, Rusland, Iran en Noord- (en mogelijk Zuid-) Korea worden versterkt.
  6. China, Rusland, Centraal-Azië en Iran gaan tempo maken met hun landcorridors. Europa zou aangekoppeld kunnen worden, indien de relatie met Rusland verbetert.
  7. Taiwan komt meer in de invloedssfeer van China: krijgt nu minder wapens uit de VS “omdat de voorraden op raken”.
  8. De switch van Russische energie naar Amerikaanse is Europa zeer duur komen te staan.
  9. De massale aanvallen op Russisch grondgebied inclusief op strategische doelen, met drones die deels geproduceerd zijn in Europese Navo-landen en naar hun doelen geleid met deels Europese technologie, heeft nu geresulteerd in een boodschap vanuit Moskou: deze escalatie opent de weg naar inzet van tactische kernwapens ook op Europees grondgebied (nb: zouden de VS een kernaanval uitvoeren op Isfahan/Iran dan wordt de drempel voor Rusland een flink stuk lager).
  10. De huidige escalatiepolitiek richting Rusland is een – uiteindelijk zeer schadelijk – achterhoedegevecht van de oude Europees-Atlantische politieke elite.

De Europese politieke ‘klasse’ holt achter de feiten aan

Dit zijn majeure omwentelingen. De Europese politieke top, die van de EU en meer nog de Duitse en Franse moet zich voorbereiden op een nieuw verhaal richting het Europese publiek. Het oude Navo-narratief over de westerse beschaving en het “transatlantische bondgenootschap ter verdediging van vrijheid, mensenrechten en democratie” sluit steeds minder aan bij de realiteit.

Het ‘Iran debacle’ en Europa’s relatie met de VS

Posted on by

Trump: veldheer zonder plan

De aanloop tot de oorlog tegen Iran maakte in alle opzichte een chaotische indruk. De Amerikaanse president werd de oorlog ingerommeld door Israël’s aankondiging dat het hoe dan zou gaan aanvallen. Volgens minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio moest Amerika wel meedoen omdat het anders onvoorbereid geattaqueerd zou worden. Dit weinig overtuigende verhaal werd de volgende dag tegengesproken door de president. De Navo (doet die er nog toe?) hoorde het allemaal achteraf. De ‘strategie’: het wordt een korte oorlog, regime change, total surrender.

Amerika, vrij chaotisch imperium

Op de achtergrond doemen de Amerikaanse verkiezingen in november op. Betekent dat dat sommige beslissingen met het oog daarop juist wel of juist niet worden genomen? Strategisch handelen door een wereldmacht ziet er anders uit. De verwachting werd gewekt dat een snelle verwoesting van Iran door de superieure Amerikaanse luchtmacht het klimaat zou scheppen voor binnenlandse opstanden. De eerste poging daartoe in januari 2026 mislukte. De CIA en de Israëlische Mossad werken nu aan de tweede poging. Ook over dit plan wordt vanuit Washington een afwijkend geluid gehoord.

Iran heeft in de met de VS bevriende Arabische landen Amerikaanse radarinstallaties uitgeschakeld, evenals in Turkije. Ondertussen faalt Israëls verweer tegen Iraanse raketten en drones. In Tel Aviv zijn de verwoestingen enorm, de precisie van de raketten en drones vanuit Iran is verbijsterend. Een Franse vloot in de Middellandse Zee ligt voor Cyprus, een Nederlands fregat komt eraan. Het gaat om “Europa’s veiligheid” want er is daar door Iran een raket op een Engelse basis afgevuurd. Op grondgebied van de EU. Het is op zich juist dat (enkele) Europese landen daarop reageren, alleen, de chaos had wat minder mogen zijn.        

De Republikeinen en de midterms

Trumps positie is precair. Verlies van de Republikeinen in november kan een ramp voor de president en de partij worden. De Israël-lobby (zowel binnen de Republikeinse als de Democratische Partij) dwingt hem tot voortzetting van een zeer riskante ‘sloop Iran’-koers terwijl tegelijkertijd binnen “zijn” Maga-beweging een loopgravenoorlog woedt rond de invloed van Israël op de politiek in Washington. Voor Amerikaanse ogen veel minder opvallend is de langzame aardverschuiving in de positie van trouwe bondgenoot Europa. Pedro Sanchez gaf de aftrap: ‘Spanje doet niet mee’. De reactie van Trump was primitief radicaal maar Spanje gaf geen krimp. Nadat bondskanselier Friedrich Merz afgelopen donderdag in Washington op bezoek was waar hij de president onderdanig zijn steun gaf in die “Spaanse opstand”, werd hij dit weekend – spectaculair voor Duitse verhoudingen – hard teruggefloten door Duitslands vice-kanselier Lars Klingbeil: “Dit is niet onze oorlog”.

“Snelle oorlog”, ofwel: begin van langdurige oorlog?

De Europese regeringen lopen dus op eieren en er ligt nog een veld vol eieren voor ze. Aanvoer van olie en gas; oorlog in Oekraïne; wel of geen Amerikaanse wapens kopen; de Navo langszij houden; de bevolking wijs blijven maken dat er vijf procent van het bbp naar defensie en aanverwante zaken moet gaan; is er een risico dat Israël zijn kernwapen inzet? Hamvraag: wat zijn de plannen in Washington met deze Iran-oorlog? De belangrijkste Europese leiders, Macron, Merz, Starmer, von der Leyen hebben geen samenhangend verhaal.

De oorlog ging intussen zijn tweede week in. Iran bombardeerde door op het Arabisch schiereiland, ook olie-installaties en andere economische relevante doelen, onder meer van de families Trump, Witkof en Kushner. Wat in Israël precies gaande is, nu ook meer geavanceerde Iraanse raketten en drones worden ingezet, is onduidelijk. Er heerst keiharde censuur in Israël en het eigenaardige is dat de internationale persbureaus dat lijken te versterken met zelfcensuur. Er zijn berichten dat de VS geïnteresseerd zijn in overleg met Iran. Iran heeft verklaard daar geen fiducie in te hebben en laat het op een uitputtingsoorlog aankomen.

De Amerikaanse en Chinese leiders ontmoeten elkaar van 31 maart tot 2 april. “This year could be a landmark year for China-US relations. The agenda for high-level meetings is already on the table“, zei de Chinese minister van Buitenlandse Zaken afgelopen zondag. Het moet wel raar lopen wil daar niet wat afgesproken worden over Iran/Israël.

Er staat meer op het spel

Saoedie-Arabië heeft sinds kort een defensieverdrag met Pakistan, inclusief een nucleaire dimensie. Pakistan heeft kernwapens en de Saoediërs hebben veel geld. In maart 2023 sloot Saoedie Arabië onder bemiddeling door China ook een samenwerkingsverdrag met Iran. Turkije heeft geen belang bij een machtig Iran maar heeft nog minder belang bij het uiteenvallen van het land, te beginnen bij de Koerden en daarmee de uitschakeling van Iran als barrière tegen plannen binnen Israël om een ‘Groot Israël’ te realiseren. Turkije en Saoedie-Arabië proberen Syrië te stabiliseren en als eenheidsstaat overeind te houden, zeer tegen Israëls wens. China en Rusland helpen Iran. India zocht de laatste tijd toenadering tot Israël maar komt nu zonder olie te zitten. De Verenigde Arabische Emiraten (VAE/UAE) die gewed hebben op de Israëlische kaart, zitten in een spagaat. Saoedie-Arabië is dan ook bezig met een major realignment of its foreign policy and global role.

Een stabiel Midden-Oosten is voor Europa van cruciaal belang. Saoedie-Arabië en Turkije kunnen helpen om Israël te enigszins te managen zodat de joodse staat krijgt wat het nodig heeft: een contragewicht tegen de huidige ontwikkeling in de richting van een agressief-religieuze godsstaat-met-atoombom, met een apartheidssysteem en met een gevaarlijke droom: ‘van de Nijl tot de Eufraat’.

Europa?

Europese politici durfden ten aanzien van het Midden-Oosten, zonder goedkeuring van Washington nog geen theekopje te verplaatsen. Dat wegkruipen voor het onvermijdelijke kan niet lang meer worden volgehouden.

Als Iran in deze oorlog overeind blijft dan zal dat er uiteindelijk toe leiden dat relatief kleine spelers waaronder ook de Europese Unie een eigen Amerika- en Israël-politiek ontwikkelen waarin vriendschap niet meer gratis is. De EU is Israëls grootste handelspartner. Het slechte scenario: als Iran als eenheidsstaat ineenstort en de Koerden, Azeri’s en andere minderheden zich op de restanten storten dan komen grote vluchtelingenstromen op gang, richting Europa.

***

BRONNEN

YouTube vervult een interessante rol in deze fase, waarin de ‘mainstream media’ moeite hebben om vanuit het gangbare westerse narratief en hun daarbij behorende netwerken de dagelijkse gebeurtenissen een kader te geven. Zelf volg ik o.a. een aantal Amerikaanse wetenschappers en oud-diplomaten en -militairen die kennelijk nog een uitgebreid netwerk in “het apparaat” onderhouden.

  1. Chas Freeman. Voor interessante analyses van het internationaler wordende militair-politieke strijdtoneel, zie recente interviews met de Amerikaanse oud-ambassadeur Chas Freeman. Bijvoorbeeld hier.

2. Ted Postol MIT Professor and Pentagon advisor Ted Postol explains why the missile defence systems are failing in the war against Iran, and why the US and Israel will not win this war.

3. Welk risico lopen de VS? Prof. John Mearsheimer geïnterviewd door Daniel Davis

4. Mearsheimer vs. Piers Morgan, 2 min.

Voor één keer dan: de Epstein-files

Posted on by

Er kwam weer een lading ‘Epstein’ uit de vuilnisbak tevoorschijn. Drie miljoen geselecteerde snippers uit een digitale afvalberg die tweemaal zo groot schijnt te zijn. Trump verzette zich fel tegen publicatie maar de druk vanuit zijn Maga-beweging leidde ertoe dat het congres besloot tot openbaarheid, voor zover het staatsbelang dat toeliet. Dat verzet was bijzonder omdat hij tijdens zijn verkiezingscampagne openbaarheid beloofde.

Afvalscheiding

Het heeft vele maanden van duwen en trekken gekost vóór het Witte Huis door de knieën ging. De president verloor daardoor veel populariteit ook binnen zijn eigen achterban. Waarom? Er staat blijkbaar veel op het spel. Misschien ook hadden de FBI en geheime diensten tijd nodig om te beslissen welke Epstein-relaties beschermd moeten worden? Of bewaard om te kunnen chanteren? Alleen in het gepubliceerde materiaal komt de naam ‘Trump’ 38.000 maal voor. Ongeveer drie miljoen stukken kon of wilde men niet vrijgeven. Kortom er zijn veel mensen die weten of vrezen dat (nog) niet gepubliceerde foto’s, emails, etc. alsnog fataal kunnen worden voor hun carrière, reputatie of privéleven. De vermoedens dat Epstein zeer nauwe banden had met de Israëlische Mossad leven in brede kring. Als dat klopt wordt de kompromat niet alleen in de VS bewaard.

Trump, Iran, Epstein?

Donald Trump heeft er hoe dan ook groot belang bij dat de Eptein affaire uit beeld verdwijnt. Over een paar uur komt de Israëlische leider langs bij Trump, voor een inderhaast naar voren gehaald bezoek. Netanyahu wil bombardementen op Iran. Hij oefent daartoe met hulp van de Israëllobby druk uit op de president. Al wekenlang ligt een Amerikaanse vloot paraat voor de aanval. De president lijkt/leek echter uit op een onderhandelingsresultaat met Iran: stevige Amerikaanse vuist laten zien, een snelle deal en zonder oorlog eindelijk weg van Iran en weg uit het Midden-Oosten. Netayahu is daar mordicus op tegen: eerst moet Iran een kopje kleiner gemaakt worden en het liefst gebalkaniseerd. Druk uitoefenen op deze president in zo’n kwestie kan alleen met grove middelen. Informatie uit de beerput van Epstein kan Netanyahu helpen volgens sommigen (zet schuifje op 16.15 min.).

Wat voor types?

Het geval van prins Andrew haalde alle kranten en tv-stations. Het doet mij aan de Nederlandse prins Bernard denken: die werd naar een betrekkelijk saai land gehaald om in een saai paleis een paar kinderen te verwekken en daarna … ja, wat dan? Eenmaal per jaar vanaf de paleistrappen naar het volk zwaaien van waaruit elk jaar een delegatie naar voren kwam om een één meter lang krentenbrood aan te bieden. “Ik had het leven mij anders voorgesteld.” Meer intrigerend in het Epstein universum vind ik David Stern. Nóóóit van gehoord, geef ik toe! Een verdwaalde nobody? Nou …, zijn naam valt in de Epstein collectie een paar duizend keer. David Stern is of was een vertrouweling van de Britse koninklijke familie. Toch was adel in het algemeen geloof ik niet de doelgroep van Epstein. Diverse Rotschilds lopen weliswaar door het beeld. Maar zijn specialiteiten waren toch lieden met veel nieuw geld die nog meer wilden hebben of in elk geval vermaakt wilden worden en types met macht en invloed die dat alsnog wilden verzilveren. Het meeste speelde zich in de Verenigde Staten af. Weinig medailles voor Europa op deze ‘spelen’. Engeland natuurlijk wel. David Stern noemde ik al, het jongensgezicht omringd door Lord of the Rings types. Parijs natuurlijk, kan niet uitblijven.

Noorwegen springt eruit

Noorwegen valt erg op. De voorzitter van het Nobelprijs comité om te beginnen (niet hijzelf overhandigde de vredesprijs aan Trump maar liet dat door de loepzuivere Venezolaanse ‘democraat’ Machado doen). En Prinses zus-en-me-zo natuurlijk. Maar die wordt wat mij betreft naar de kroon gestoken door sociaal-democratische politica Mona Juul en haar echtgenoot Terje Rød-Larsen. She and her husband played a key role in negotiating the Oslo Accords, the interim peace agreement between Israel and the Palestine Liberation Organization in the early 1990s. Voor wie het niet (meer) weet: deze besprekingen werden weggehaald uit Spanje, overgebracht naar Noorwegen (immers de wereldkampioen neutraliteit) en leidden tot een verdragstekst die door de Palestijnen wordt beschouwd als de inleiding tot hun ondergang). Epstein heeft tot het laatste moment aan Juul en Terje gedacht: Media reports in late January said that Epstein had intended to leave $5 million each to the couple’s two children in a change to his will made after his arrest in the summer of 2019, shortly before his death in prison in August 2019.

Witte plekken

Zijn die er? Denkend aan geld komen wij bij de Saoedi’s en emirati’s. Ik kom ze verhoudingsgewijs weinig tegen. De Arabische prinsen vormen cultureel een aparte wereld ook al hebben zij en hun kinderen in de VS of in Londen gestudeerd en dingen gedaan die thuis niet mogen. Dit bericht illustreert de rol van Epsteins alomtegenwoordige vriend Ehud Barak, ook in dit wereldje. Voor de link tussen Israël en Epstein is Barak de cruciale schakel. Deze (‘van JE aan EB’) van 17/12/18 is merkwaardig. Mossad, MI6, of CIA zijn moeilijk of niet te vinden. Hier is een uitstekende ingang maar toch, this story remains underreported.

Die arme “PA” (prins Andrew) is met pek en veren de woestijn ingestuurd. Wat er nog meer achter hem en David Stern schuilgaat in de sfeer van de royals was misschien te belastend voor de Amerikaans-Britse betrekkingen. Veel zal definitief geheim blijven, maar Jonathan Cooke onderschat de geschiedschrijving als hij zegt: A handful of figures will be sacrificed – but only to protect a wider culture that believes rules don’t apply to the ruling elite. Mata Hari was here.

Algemene indruk

Het gaat vooral over de morele neergang van de Amerikaanse “nieuw” geld- en politieke elite. Verbazend is dat Epstein na zijn veroordeling in 2008 niet of nauwelijks ‘besmet’ was geworden voor deze elite. De Europese bovenlaag speelt een ondergeschikte rol in het duistere werk van Epstein: wel geld, maar gebrek aan politieke invloed? Israël is meer aanwezig maar daar zitten vooral in de VS toxische kanten aan: veel zal er wel uitgeselecteerd zijn. Seks met zeer jonge vrouwen is de smerige kant van dit schandaal. De media-aandacht daarvoor heeft ook een element van, “van zulke mensen hadden wij dat niet gedacht”. De kern is het morele demasqué van de Amerikaanse oostkust elite: Parijs kort voor de ondergang van het koloniale rijk. Wat de niet-gepubliceerde zaken betreft: ik denk dat de huidige president van de VS chantabel is en dat weet.

De realiteit en de bijna-oorlog tegen Iran

Posted on by

Oorlog VS – Iran?

De media berichten over grootschalige Amerikaanse voorbereidingen voor een aanval op Iran. Evenals bij Venezuela zijn hierbij de marine en de luchtmacht betrokken. Veel deskundigen gaan er van uit dat het deze keer om een veelomvattender aanval gaat.

Historische context:

  • In de eerste helft van de 20e eeuw was Iran (Perzië) speelbal in de machtsstrijd tussen Rusland/Sowjet-Unie en het Britse imperium.
  • In 1951 kwam er een soort parlementaire democratie en werd de olie-industrie genationaliseerd. De CIA (VS) en MI6 (Engeland) maakten daar in 1953 een eind aan. Hun stroman, de ‘Shah’, leidde Iran als een dictator.
  • Een revolutie resulteerde in 1979 in een mengvorm van een parlementair systeem en een grote invloed van de geestelijkheid.
  • Amerikanen en Britten overtuigden Irak (Saddam Hoessein) van het nut van een oorlog tegen Iran. De oorlog duurde een groot deel van de jaren ’80. Iran hield stand.
  • Israël pleitte vanaf begin jaren ’90 in Washington voor voortzetting van het anti-Iranbeleid.
  • Vanaf begin deze eeuw ging de VS voluit: Iran zou aan een atoombom werken en bedreigde Israël.
  • Obama sloot een overeenkomst met Iran tegen de zin van Israël; Trump verbrak die overeenkomst.
  • Juni 2025 vielen Amerika en Israël aan. Iran, de eerste dagen totaal verrast, sloeg onverwacht zo hard terug, dat Israël in Washington aandrong op een staakt-het-vuren.
  • Januari 2026: VS maken zich op voor oorlog (Israël doet officieel niet mee). 

Strategische achtergrond

  • De VS wantrouwen Iran, dat te groot is voor de rol van vazal en bovendien daarvoor cultureel niet geschikt. Het heeft zelfs goede banden gekregen met China en recent met Rusland.
  • Iran uiteen doen vallen lukt niet meer (lijkt zelfs met Syrië niet meer te lukken). De Amerikanen willen nu definitief weg uit het Midden-Oosten.
  • Amerikaanse bondgenoten – Turkije, Saoedie-Arabië, Egypte – stellen zich toenemend neutraal op t.o.v. Iran.
  • Israël, zeer succesvol met etnisch verdeel-en-heers (Libanon, Jordanië, Syrië, Gaza/WJO, Koerden, Azeri’s, Somalië) geeft de “splits Iran in stukken”-strategie nog niet op.
  • Israël heeft weinig tijd meer. 1. De eigen raketverdediging bleek (juni 2025) zwakker dan gedacht, die van Iran wordt snel sterker. 2. De MAGA-beweging en nu ook Trump zelf nemen enigzins afstand van de Israëllobby.
  • Een oorlog met Iran kan leiden tot afsluiting door Iran van de Straat van Hormuz met mogelijk wereldwijde economische problemen en wellicht een dollarcrisis tot gevolg.

Scenario’s

1e Binnenlandse opstand in Iran provoceren. Onwaarschijnlijk. Dat is vorige maand geprobeerd en mislukt. Er kwam Chinese en vooral Russische hulp voor Iran, onder meer bij het uitschakelen van de communicatie tussen de StarLink satellieten en de binnengesmokkelde ontvangstapparatuur op de grond. (Opvallend: Turkije gaf Iran informatie over een binnentrekkende forse Iraans-Koerdische strijdgroep. Ook veel van de in Albanië opgeleide MEK-strijders kwamen er niet zonder kleerscheuren vanaf.)

2e Het ‘Venezuela’-scenario: snel een spectaculaire slag slaan, dat in de media breed uitmeten en daarna wegwezen (‘IN BOOM OUT’). Dit scenario zou goed passen in een poging Trump’s populariteitsscore te verbeteren met het oog op de midterm-verkiezingen.

3e Een ‘echte’ oorlog. Op het eerste gezicht het meest waarschijnlijk. Maar het probleem voor de Amerikanen: de armada die nu opstoomt heeft niet de middelen om zware bombardementen veel langer dan een week vol te houden. Israël zou niettemin die kant op willen maar is door de VS opzij gemanoeuvreerd. Dus toch niet zo waarschijnlijk.

Er gaan geruchten dat de VS en Iran op dit moment gesprekken voeren. Als dat serieus is komt een apart scenario in beeld:

4e VS beginnen met bombardementen, Iran begint met terugslaan. Na korte tijd ligt er plotseling een overeenkomst tussen Washington en Iran: Iran ziet af van een nucleair wapen. Trump viert een enorme overwinning: “Israël wordt niet meer bedreigd” en deze Trump-overeenkomst “is veel beter” dan de (door Trump opgezegde) overeenkomst die Obama met Iran sloot in 2015.

Het slecht geïnformeerde publiek in Amerika en Europa zal hier niet doorheen kijken. Trump heeft nu binnenslands een beter uitgangspunt voor de midterm-verkiezingen. De aanzwellende opstand in de MAGA-beweging is voorlopig bezworen. En Iran? Dat heeft slechts een schijnconcessie gedaan (wie gaat nou nog die JCPOA-overeenkomst van Obama uit 2015 naast deze “fantastische” Trump- overeenkomst leggen?).

En … Israël?

De joodse staat zal zeer ontevreden achterblijven. De val van Netanyahu is waarschijnlijk. Het verhaal van de dodelijke bedreiging door Iran wordt niet langer gesteund door de VS. Dat verhaal is niet alleen een pijler onder de Israëllobby in het Westen maar is ook in Israël zelf essentieel om de enorme militaire uitgaven te blijven verdedigen. En, Saoedie-Arabië en een paar andere landen in de regio (en in Europa) weten nu dat de joodse staat iets minder heilig is geworden in Washington en dat zij dus meer beenruimte hebben ten opzichte van deze staat-met-een-leger-dat-werk-zoekt.

Bronnen:

2026: de ‘civilizational erasure’ van Europa?

Posted on by

Citaat van de maand: “It’s an honor to serve you in this volunteer position to make Greenland a part of the US.” (Louisiana’s gouverneur Jeff Landry tot zijn president)

***

Fris het nieuwe jaar in

Het jaar 2026 is vijf dagen oud en één voorspelling kan al genoteerd worden: de door president Trump voorspelde zelfvernietiging van de Europese beschaving vindt dit jaar niet plaats. We zitten op 1500 jaar (West-)Europese beschaving. 2500 jaar zelfs als je rekent vanaf de Griekse klassieke periode. Longue durée noemde historicus Fernand Braudel dat. Trumps presidentschap zou hij hooguit gezien hebben als een ‘gebeurtenis’.  

In een briljant artikel zegt Dalibor Rohac die senior fellow is bij het American Enterprise Institute, ook naar Amerikaanse maatstaven een rechtse organisatie:

“The suggestion that the EU represents a dead end in Europe’s civilization betrays a profound ignorance of the continent’s history. (…) Since the fall of the Roman Empire, Europe has always been balancing cultural and political unity and diversity, and its succession of unwieldy quasi-federal institutions are a part of that. Far from being an aberration, the EU continues in the tradition of the Holy Roman Empire, the Hanseatic League or the Polish-Lithuanian Republic.”

Amerika in 2025

Californische tech-miljardairs braken door op verschillende fronten. Hun investeringen compenseerden nog het verval van de puur industriële sector in Amerika. De onderlinge concurrentie is daar moordend. Maar de doorbraak van Musk c.s. op een hoger niveau – de politieke macht in Washington – is niet conform het handboek vrije markt. Zelfs de oude ’Epstein-elite’ van Democraten en Republikeinen legde het af tegen de tech-bros die hun eigen (vice-)president naar voren schoven. Ten oosten van ons bracht de oorlog in Oekraïne de zwakke punten van het Amerikaanse militair-industrieel complex aan het licht. En, minder opvallend was er de veenbrand genaamd BRICS die knabbelt aan macht van de dollar.

Europa in 2025

Er was ook een veenbrand onder het ‘eigen volk’: de Europese varianten op MAGA zoals AfD, Rassemblement National en Reform UK. De politieke reacties daarop zijn krampachtig (Duitsland), zoekend-elitair (Frankrijk) of zonder meer chaotisch (VK). De stabiliteit die Meloni’s Broeders van Italië brachten – tot voor kort “neo-fascistisch”, inmiddels met een stabiele pro-EU en euro-vriendelijke politiek – stemt tot nadenken. De morele gidsfunctie die Europa nog wel had struikelde definitief over de genocide in de Gazastrook.

Minder opvallend: de nucleaire dreiging kwam terug van weggeweest. Plaatsing van middellange-afstand raketten met Duitsland als lanceerplatform, Duitse oorlogsretoriek, aanvallen op Russische atoombommenwerpers en op aan Rusland gerelateerde schepen. Hoe groter de interne verwarring – in Duitsland en VK vooral – hoe groter de risicobereidheid en hoe pijnlijker de afwezigheid van een consistent verhaal. China botste met de Nederlandse minister van Economische Zaken in de Nexperia-kwestie en won.  

Europa in 2026?

De marginalisering van de NAVO is gaande. Wat nu? “De bewapening van Europa moet over drie-vier jaar op orde zijn. Als Rusland Oekraïne verovert dan lokt voor hen Europa.” Een duidelijk verhaal maar het lekt aan alle kanten. Ik zou eerder zeggen: Als de stervende Navo doorgaat met acties op Russisch grondgebied dan volgen in 2026 Russische acties directer gericht op Europa. Het goede nieuws is drieledig, lijkt mij. 1. De beleidschaos in Washington zet Europa in beweging. 2. De economische druk vanuit China dwingt Europa tot meer realisme. 3. Het ‘andere Amerika’ – de universiteiten, de non-profit wereld, de niet-fascistoïde meerderheid binnen de Maga-beweging, de middenklasse die zijn geld ziet wegvloeien naar de miljardairs, etc. – is niet zomaar verdwenen.

Valt de Europese Unie uit elkaar? Niet waarschijnlijk. Al zullen de interne spanningen hoog oplopen. De anti-Russische retoriek overtuigt het publiek in Noordwest-Europa niet meer echt en in Zuid-Europa en Frankrijk nog minder.  Als Friedrich Merz zo doorgaat, gesteund door de bloedeloze SPD verdient hij eind 2026 de AfD als partner. Wat ‘extreem-rechts’ werkelijk zal doen kom je pas te weten als zij regeringsverantwoordelijkheid dragen. Maar dit jaar zullen de regeringen in de Europese Unie (Merz en Starmer voorop als zij willen overleven) afscheid moeten nemen van het verhaal van het ‘vereende’ Oekraïne dat Rusland nog wel drie jaar “kan bezig houden”.

Spektakel op langzaam verschuivende aardplaten

Hoe het ook zij, het verband tussen nauwelijks zichtbare lange termijn trends en spectaculaire actuele gebeurtenissen is alleen achteraf te bepalen. Sterker nog: de ‘ondergang van het Romeinse Rijk’ bijvoorbeeld – zo las ik op mijn favoriete website over de oudheid – wordt door verschillende historici nu, na anderhalf duizend jaar, ‘gedateerd’ ergens tussen het einde van de tweede tot en met de zevende eeuw na Christus. Europa is daarna toch maar weer mooi opgekrabbeld en heeft een infrastructuur – van transportroutes tot rechtsstaat, van bedrijven, goed bestuur en publieke voorzieningen tot universiteiten – die voorlopig nergens geëvenaard gaat worden.

Uncle Sam op afstand, Europa door een dal

Posted on by

Las ik dit nu ooit in een Amerikaanse roman of zag ik het in een film? Iemand vertelt aan de bar over ‘kleine problemen’ in zijn bedrijf. De man naast hem staart dof voor zich uit en zegt, “Een faillissement gaat op twee manieren, eerst hééél langzaam en dan heel snel”.  

Europa verzet zich tegen een Amerikaans-Russische deal inzake de verloren oorlog in Oekraïne. De Amerikaanse machtselite heeft een andere prioriteit: Rusland moet worden losgeweekt van China. Oekraïne is daarbij een speelballetje, Europa een speelbal. Maar de Europese politieke kaste heeft de grootste moeite om op basis van die realiteit een draai te maken. Nu wil men zelfs Russische tegoeden stelen en die honderden miljarden vervolgens aan het op zijn laatste benen lopend regiem in Kiev geven dat daarmee de Russische troepen zal dwingen tot … ja, tot wat precies?

Droomwereld van de Europese politiek

“Nothing about Ukraine without Ukraine, nothing about Europe without Europe, nothing about NATO without NATO”, zei de president van de Europese Commissie een week geleden in Straatsburg. Dat is verontrustend en wel om drie redenen. Ten eerste omdat de belangen van Europa niet dezelfde zijn als de belangen van Oekraïne, ook al negeren Europese woordvoerders en mainstream media die realiteit al vier jaar. Ten tweede omdat ‘nothing about Europe without Europe’ een droomwereld weerspiegelt waarin Donald Trump en Ursula von der Leyen gesteund door Merz, Macron, etc. hand in hand gezamenlijke belangen verdedigen. Helaas dit is een muis die brult. Het nothing about NATO without NATO is om dezelfde reden – en nog een paar andere, zie hieronder – iets uit een voorbije wereld.

Wakker worden in de realiteit

De werkelijke wereld is op weg van een unipolaire situatie naar een multipolaire orde. Van de Verenigde Staten als enige haan in de kippenren naar een wereld met twee grootmachten, VS en China. En daarnaast? Rusland? Het land is reusachtig qua omvang, het grenst aan alles en iedereen, is een volwassen kernmacht en het verbaast vriend en vijand in de Oekraïne-oorlog: binnen de kortste tijd organiseert het een gigantische, technologisch hoogstaande oorlogsmachine en dat zonder binnenlandse opstand. Gecombineerd met een diplomatie die meer strategisch denken doet vermoeden dan in Washington, Brussel, Berlijn en Parijs bij elkaar. En al kan ik mij Rusland met zijn bescheiden en bovendien neerwaartse demografie moeilijk als grootmacht voorstellen, het grenst aan Europa. Dat is een bedreigende situatie zolang Europa vanuit Moskou gezien, a) een verlengstuk is van Amerika, b) in feite al niet meer de VS-veiligheidsgarantie heeft, c) zelfs geen tactische kernwapens heeft, d) dwars blijft liggen inzake beëindiging van de oorlog in de Oekraïne en e) ook economisch (sancties, energie) en financieel een anti-Ruslandkoers vaart.   

De NAVO?

De NAVO is niet dood, maar onzekerheid over de toekomst ervan is alom aanwezig. Getuige twee reanimatievoorstellen van aanstormende, relatief pro-Atlantische deskundigen. 1. Hier wordt gedacht aan versterking van de NAVO, maar dan in de vorm van een gezamenlijke verdedigingsinspanning door twee soevereine spelers: VS en Europa. 2. Of, nog meer optimistisch ook vanuit een Atlantische visie, [NATO] needs to evolve beyond war and find a purpose in peacetime. In conservatieve kringen in de VS circuleren meer rigoreuze plannen, that outline a significant U.S. retreat from NATO, including shrinking the size of NATO staff and pulling U.S. forces out of Europe (hier). De Amerikaanse Heritage Foundation is duidelijk over een Europese politiek (in dit geval ten aanzien van Israël) die niet strookt met de Amerikaanse lijn: For too long, Europe has assumed Washington would overlook betrayals in the name of “unity.” That era is over (hier).

Er zijn zeker nog gezamenlijke belangen van de VS en Europa maar helaas vooral veel Europese afhankelijkheden. Ook al loopt de VS niet zomaar weg, de tektonische beweging is duidelijk. De hamvraag is niet of de NAVO overleeft maar of de Europese Unie de geleidelijke marginalisering van de NAVO overleeft bij gebrek aan een soevereine Europese defensiepolitiek.  

Desintegratie Europese Unie?

De angst voor een uiteenvallen van de EU is reëel. Een negatief scenario kan er ongeveer als volgt uitzien. Europa gaat in hoog tempo door met bewapenen. Er ontstaat onderlinge strijd over de aard en urgentie van ‘de Russische dreiging’, over de mate van soevereiniteit ten opzichte van de VS en over de financiering van de defensie vooral in relatie tot bezuinigingen in de sociale sector. Noord-Europa kiest voor een “post-NAVO” in samenwerking met de VS. Polen en Griekenland gaan zwalken. Duitsland en Frankrijk zien geen kans te komen tot een sterk alternatief voor de veiligheid die de NAVO tot voor kort kon bieden of leek te bieden. Als klap op de vuurpijl: de Amerikaanse regering verliest zijn belang bij het voortbestaan van de Europese Unie en speelt met middelpuntvliedende krachten.

Of: sprong naar voren?

Een positiever scenario zou kunnen zijn dat de Duits-Franse as een soort ‘defensie fundament’ legt. Als volgt. Frankrijk legt een relatie tussen zijn kleine peperdure kernmacht en artikel 42.7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie; dat artikel legt ook in zijn huidige vorm al een keurige link naar wat er binnenkort nog over zou kunnen zijn van de NAVO. Duitsland gaat meebetalen aan de Franse Force de frappe zodat, als het een beetje meezit het faillissement van La Grande Nation in de komende jaren voorkomen kan worden. In december vorig jaar schreef de RAND Corporation al: ‘This language (bedoeld is artikel 42.7) is arguably more binding even than NATO’s common defense pledge, Article 5, and Russia already agreed not to stand in the way of Ukraine’s EU membership during the 2022 talks’. Veel lidstaten, nerveus geworden door de Amerikaanse terugtrekking uit Europa, schikken zich vervolgens in zo’n Frans-Duitse deal. Ook Italië bijvoorbeeld dat natuurlijk niet wil dat zijn grote defensie-industrie geïsoleerd raakt.

Hoop, aan het einde van het dal

De afgelopen week gaf het Kremlin aan dat als Europa zijn dreigingen op militair en financieel-economisch gebied waarmaakt, een situatie zal ontstaan waarin Rusland zich in oorlog beschouwt met Europa. Uit de VS (Scott Bessent) kwam tegelijkertijd een verklaring die ernstige twijfel zaait over de toekomst van artikel 5 van het NAVO-verdrag. Dit is geen toevallige samenloop. In de zojuist in Washington gepubliceerde National Security Strategy is voor de huidige NAVO geen plaats meer. Volgens Philipp Blom in de NRC op deze Sinterklaasdag is er nog hoop. Dat denk ik ook. “Wat ontbreekt, is de politieke wil”, zegt hij. Dat is te vaag. Frankrijk en Duitsland!!!

l

Trump: ‘We are under invasion from within’

Posted on by

Is de Trump-regering serieus van plan het leger op grote schaal in te zetten tegen “binnenlandse onlusten”? Zo ja, dan rijst de vraag wat daarachter zit. Er zijn immers geen grootschalige onlusten laat staan een dreigende burgeroorlog. Dus: is het serieus?

“Binnenlandse oorlog” serieuze optie?

Op de marinebasis Quantico in het Amerikaanse Virginia vond afgelopen dinsdag een bizarre bijeenkomst plaats. Achthonderd (!) topmilitairen – generaals en admiralen – waren door minister van defensie Pete Hegseth met spoed opgetrommeld. Ook vanaf verre posten – Philippijnen, Perzische Golf, Zwarte Zee – waar spanningen hoog oplopen.

Trump hield een redevoering, zijn boodschap was warrig maar levensgevaarlijk: Amerika wordt bedreigd door een vijand van binnenuit, níet een buitenlandse vijand: That’s a war too. It’s a war from within. Deze dreiging zou gevaarlijker zijn dan welke buitenlandse dreiging ook, inclusief die van China. Het was een onwezenlijk theater: de volledige legertop zat daar dicht op elkaar gepakt in een ambiance als bij een toespraak van de Leider van Noord-Korea.

Amerika’s vijand zit volgens de president vooral in de grote steden, een mengsel van ‘radical left’ (waaronder gekozen Congresleden), criminele immigranten en de wereld van drugs en misdaad. De verzamelde legertop werd weinig subtiel gewaarschuwd: “This is gonna be a big thing for the people in this room because it’s the enemy from within and we have to handle it before it gets out of control.” Zie hier, hier en hier wat gerenommeerde retired generals er deze week over zeiden.

Serieuze voorbereidingen in gang

Artikel II van de grondwet benoemt de president tot opperbevelhebber van het leger en de marine. Trump dinsdag tot de generaals: “Last month, I signed an executive order to provide training for a quick reaction force that can help quell civil disturbances (…) top military officers will play part in ‘war from within’ in major US cities.” De president heeft in de afgelopen weken al militairen gestuurd naar Los Angeles, Washington, DC, Memphis/Tennessee en Portland/Oregon. Dinsdag suggereerde hij dat binnenkort andere steden volgen, onder andere San Francisco, Chicago en New York. Hij eiste van het militaire apparaat dat het reageert op perceived threats at home waaronder riots and unauthorised immigration. Nu zullen Trump en Hegseth zeker niet zo naïef zijn om te veronderstellen dat gepolitiseerd militair machtsvertoon in dergelijke steden geen rellen en straatgevechten uitlokt. Sterker nog, het lijkt mij dat dat ook de bedoeling is: That’s a war too.

De structuur van de Amerikaanse democratie

De Grondwet volgens het 10e Amendement geeft alle bevoegdheden aan de afzonderlijke staten, tenzij expliciet anders bepaald. Wet- en ordehandhaving is in dit systeem de bevoegdheid van de staten. Het sturen van militairen naar steden zal dus naast agressie op straat ook juridisch verzet oproepen. Dat verzet komt inmiddels op gang. Maar ook bestuurlijk verzet: de gouverneur van Californië haalde ermee de wereldpers. En burgemeester Brandon Johnson van Chicago announced on Saturday that he was signing the so-called Protecting Chicago Initiative amid what he said were “credible reports” that Chicago could see militarised activity by the federal government within days.

Wat hier zichtbaar wordt lijkt de voorbode van aanzienlijke problemen: militarisering van ordehandhaving in de grote steden in een context van ongekend felle politieke strijd op landelijk niveau en onrust aan de universiteiten (de “kanarie in de kolenmijn”). Een regering die deze strijd doelbewust aangaat heeft daar bezien vanuit zijn eigen belang en machtspositie, zwaarwegende redenen voor. Maar welke?

Wat speelt er op de achtergrond?

De Amerikaanse bevolking begint te merken dat Amerika zijn status van enige supermacht verliest. Toch houdt het land wereldwijd 800 militaire bases in stand, het defensiebudget groeit verder, oorlogen worden gevoerd (Oekraïne) of voorbereid (Israël/Iran, Venezuela). Financiële ruimte voor de lagere en midden-inkomensgroepen is er niet. De war-on-tariffs begint voor die groepen ook nog eens verkeerd uit te pakken. Trumps populariteit is spectaculair gedaald terwijl een impeachment beweging op gang komt. De president verkeert kortom in een situatie waaruit zelfs een slangenmens zich moeilijk kan bevrijden.

Afleidingsmanoeuvre?

Een gefabriceerde crisis, zoals een “oorlog in het binnenland” zou de aandacht kunnen afleiden van de problemen die niet worden opgelost. De president ziet namelijk geen kans om de Oekraïne-oorlog te beëindigen terwijl hij al voor zijn aantreden beloofde “Bidens oorlog” binnen een week te kunnen stoppen. Gevaarlijker nog voor de president is de massaslachting in de Gazastrook. Het wordt steeds duidelijker ook voor de MAGA-achterban van de president, dat ‘de machtigste man ter wereld’ geen kans ziet om Israël in het gelid te zetten: the tail waggles the dog. Informatie over wat er in Gaza gebeurt dringt door in brede lagen van de Amerikaanse bevolking, vooral bij de jongere leeftijdsgroepen. Verrassend genoeg ook in de MAGA-achterban die het meer moet hebben van de sociale media dan van de traditionele informatiebronnen. Zo begon de razend populaire en onlangs vermoordde Charley Kirk dit jaar twijfel over Israël te zaaien onder zijn christelijke achterban. De zeer invloedrijke en (nog) Trump vriend Tucker Carlson doet hetzelfde bij een groter publiek. En dan is er een derde probleem dat een sluimerend probleem lijkt maar dat een politieke kernbom kan worden … de Epstein affaire.

Most Americans want the Epstein files released, poll finds (02/10/2025)

De regering Trump doet er tot nu toe alles aan om het openbaar worden van de Epstein files te voorkomen en treedt daarmee in de voetsporen van Biden. Maar als dat desondanks toch gebeurt dan zijn twee politiek desastreuze gevolgen mogelijk. Ten eerste, het in opspraak raken van invloedrijke Democraten en Republikeinen, onder wie Trump zelf. Ten tweede, het bekend worden van de rol van de Israëlische geheime dienst in deze affaire of op zijn minst het oprakelen van de discussie over mogelijke betrokkenheid. Als men deze twee punten combineert dan doemt de vraag op of de president van de VS chantabel is. Zie dit commentaar van prof. John Mearsheimer.

Klassieke oplossing: afleidingsmanoeuvre

Als een politieke knoop niet meer te ontwarren is kan oorlog een oplossing zijn: de rally round the flag. In het geval van Trump, een ‘oorlog’ in de Verenigde Staten zelf en bij voorkeur in door Democraten bestuurde grote steden.

Het zal geen toeval zijn dat op dit moment op de burelen in Washington het concept ligt van de nieuwe National Defence Strategy: “… prioritize protecting the homeland and Western Hemisphere, a striking reversal from the military’s yearslong mandate to focus on the threat from China”.

Europa, afhankelijk van een olifant die zich bedreigd voelt. Riskant!

Posted on by

Uncle Sam Doesn’t Want You — He Already Has You

Europa’s afhankelijkheid van de Verenigde Staten begint een probleem te worden. Trump I was niet Europa vriendelijker dan Trump II, maar deze keer zijn de zaken voor de nieuwe regering in Washington veel beter voorbereid dan begin 2017. De interne stabiliteit van de VS is in die acht jaar verder verminderd evenals het aanzien van de supermacht wereldwijd. Sterk afhankelijk zijn van een grootmacht die zich waarschijnlijk bevindt in een fase van neergang is gevaarlijk.

Recent nieuws: Sinds enkele dagen ligt op het bureau van Trump’s minister van Defensie het ontwerp van een nieuwe “National Defence Strategy”. De vorige (2018) verklaarde het in bedwang houden van China tot hoogste prioriteit. Die eer valt nu te beurt aan “Home and the western hemisphere”. “Domestic and regional missions above countering adversaries as Beijing and Moscow”. Wij moeten waarschijnlijk denken aan Los Angelos, Washington, Chicago, Mexico, Venezuela, Panama, Noordpoolgebied, Groenland (Denemarken? Europa tot aan de grens met Rusland?). Het ministerie van Pete Hegseth is alvast omgedoopt tot Ministerie van Oorlog. De handschoenen gaan uit. 

Al 80 jaar afhankelijk

Die afhankelijkheid is niets nieuws. Toen de Angelsaksische legers tijdens de Tweede Wereldoorlog uitzicht kregen op een overwinning op nazi-Duitsland overlegden de Grote Drie – Franklin Roosevelt, Winston Churchill en Jozef Stalin – in november 1943. Toen was nog niet bekend waar precies in Europa hun troepen elkaar zouden gaan tegenkomen. De invloed sferen werden pas expliciet verdeeld in Jalta (begin februari 1945). Groot-Brittannië ging nog door voor één van de “Grote Drie” maar werd in 1956 (Suezcrisis) door de VS ruw in het gelid van de ‘bondgenoten’ gezet. Ook het Engelse leger valt onder Amerikaans Navo-commando. Evenals het Franse leger (héél geleidelijk en niet volledig).

Op 19 november 2016 schreef ik een column ‘Gaat Trump Europeanen van ons maken?’ Ik hoopte dat hij ging winnen. Om die reden. Heinrich August Winkler, historicus aan de Humbold-universiteit in Berlijn, schreef enkele maanden later in de NRC dat het presidentschap van Donald Trump, “een breuk [is] in de geschiedenis van het Westen. Waarschijnlijk is het de diepste breuk sinds 1945, zo niet sinds 1917.” Winkler had gelijk. Maar mijn verwachting dat de brute Trump de europeanisering van de Europeaan direct een flinke stimulans zou geven kwam niet uit.

Waarom past Europa zich zo traag aan?

1 De Europese instituties zijn historisch gezien snel tot stand gekomen. Maar door de enorme uitbreidingen met ex-Warschaupact staten rond de eeuwwisseling is er nu een bouwwerk dat nog kraakt van de nieuwigheid.

2 Zo is er geen volwassen Europese buitenlandse politiek, een kernelement van nationale soevereiniteit. Dat komt ook door het volgende punt.

3 Er is geen Europees leger, de ruggengraat van buitenlandse politiek. Dus ook geen politieke autoriteit die voorkomt dat er tien verschillende soorten tanks (etc.) zijn, dat er veel te dure spullen in de VS gekocht worden en dat overstijgende lange termijn projecten (FCAS) maar niet van de grond komen.

4 Er zijn geen Europese informatie- en veiligheidsdiensten.

5 De Europese politieke klasse, ik schreef daar in mijn vorige column over, heeft een lange remweg: een carrière in een ‘Atlantische omgeving’ maakt het voor de politieke en mediale elite moeilijk om een snelle wending te maken naar een wereld waar ‘grote baas’ Washington verandert in een concurrent met soms kwaadaardige trekken.

Risico’s en veerkracht

Wil ‘Poetin’ (ik spreek liever over ‘Rusland’) na het deels wegvallen van Amerikaanse bescherming Europa binnenvallen? Hoe reëel is dat risico? Door alarmisten wordt gesproken over een ‘window of opportunity’ van 2025 tot 2030 voor een Russische aanval. Laat dat nu net de periode zijn waarin Europese politici dringend een verhaal nodig hebben om stijgende defensie uitgaven te laten samenvallen met sanering van de overheidsfinanciën. Problematischer is waarschijnlijk dat het ontbreken van een Europees leger Washington nog jarenlang een hefboom geeft om te blijven interveniëren in de Europese buitenland- en defensiepolitiek.  

Overigens, de lange tijd die het volgens sommige kenners zal kosten om zo’n Europees leger op te bouwen (vooralsnog geloof ik hen) wordt op zichzelf niet tegengesproken door de ongelooflijk korte tijd waarin Polen dat momenteel op nationaal niveau doet. Tegelijk lees ik dat Duitsland daardoor gestimuleerd wordt om het eigen tempo op te voeren. Is dat erg? Het lijkt mij dat dat tot twee verschillende uitkomsten kan leiden: a. nationale wapenwedloop tussen grote Europese staten dan wel b. extra druk om juist Europees te coördineren. Dat laatste vanwege de extra kosten die ‘nationaal’ met zich meebrengt terwijl het kiezersvolk steeds meer begint te vrezen dat aan pensioenen en uitkeringen geknabbeld wordt. Voorspelbaar is dat dat kiezersvolk steeds kritischer gaat vragen wie eigenlijk tegen wie beschermd moet worden. Wat dat alles dan nog met ‘Poetin’ te maken heeft (die na het winnen van de Oekraïne-oorlog ook tegen een economisch probleem aanloopt) is niet eenvoudig uit te leggen. Ondertussen nam één land in betrekkelijke stilte een fundamenteel besluit: Spanje kiest voor Europees vliegtuig.

Hoe dan ook, Europa’s afhankelijkheid van een onzekere supermacht is geen prettige positie. Na succesvol crises te hebben doorstaan staat de Europese Unie nu waarschijnlijk voor de grootste uitdaging in zijn (historisch gezien) korte bestaan.

Tot slot

Europa heeft dus een probleem en loopt risico’s. Maar de veerkracht wordt onderschat. Deze stelling poneer ik na de financiële crisis (2008), de Griekenland crisis (2012), de vluchtelingencrisis (2015) en de coronapandemie. Al zal het uiteen spelen van EU-lidstaten helaas wel een vast nummer worden in de relatie Europa-VS. Polen’s president mocht afgelopen week bijvoorbeeld bij president Trump op bezoek dwars tegen de wens van de Poolse regering in. Maar het is micromanagement door een supermacht. En de ergernis blijft hangen in het collectieve Poolse geheugen.

Ik ben niet pessimistisch voor wat betreft die trage wendbaarheid van de Europese politieke klasse. De iets jongere garde die carrière wil blijven maken voelt aan dat Azië belangrijker wordt evenals de BRICS-groep, dat China sneller dan verwacht een tweede wereldmacht wordt, Amerika zich meer isolationistisch opstelt en dat Europa daar sinds mensenheugenis tussenin lag en blijft liggen en dus van daaruit zijn toekomst moet bepalen.

De lange remweg van de Europese politieke klasse

Posted on by

Op een doodstille plek op de dijk tegenover Terschelling lees ik over iets dat zich recent in ‘Verweggistan’ afspeelde: de overwinning in de stad New York van de “kansloze” Zohran Mamdani op de machtige oud-gouverneur Andrew Cuomo. Het is een teken aan de wand.

De (latere) burgemeester van Leeuwarden en onze (toen nog) premier

Als de kloof tussen de economische onderklasse en de lagere middenklasse enerzijds en de politieke elite anderzijds te groot wordt komen er andere tijden aan. In de VS is dit proces volop gaande. De kortingen op sociale uitgaven en gezondheidszorg om de lastenverlaging voor de rijke bovenlaag te kunnen financieren is een afschrikwekkend voorbeeld. Kan de Europese politiek zo’n Amerikaanse ‘sociale escalatie’ nog vermijden nu bovendien de defensie uitgaven drastisch omhoog moeten?

Europese politieke carrières

Onze politieke klasse is traag met aanpassing aan de grote veranderingen die op Europa afkomen. Ik bedoel de snel afnemende macht van de VS, het demasqué van de “westerse waardengemeenschap” en de eenzaamheid die ons wacht buiten de NAVO en de internationale rechtsorde. Ik probeer die traagheid te begrijpen. Die grote veranderingen zijn al één of twee decennia gaande maar blijkbaar versterken zij elkaar pas recent zodanig dat de gladde helling waarop wij Europeanen zitten voor een breder publiek voelbaar wordt. Met “politieke klasse” bedoel ik hier de gekozen politieke toplaag en het hogere kader van de mainstream politieke partijen. Deze toplaag wordt bevolkt door mensen die een carrière lang gewend zijn om zich te conformeren aan heersende narratieven: ‘westerse waarden’, ‘Amerikaanse bescherming’, ‘Israëls recht op zelfverdediging’, ‘Russische dreiging’, ‘moslimterrorisme’, etc. Het geregeld hoppen vanuit politieke (‘gekozen’) functies (waarbij gevoeligheid voor wat er leeft onder de bevolking nog een rol speelt) naar functies op basis van benoemingen (minister, burgemeester, functies bij de NAVO, enz.) versterkt de band van de politieke klasse met de ‘deep state’. Het maakt de politieke klasse veranderingsresistent.

Druk op Europa vanuit drie kanten

De grote veranderingen geven ruimte aan het toch al ingebakken Amerikaanse isolationisme en de groeiende economische macht van China en het Globale Zuiden. En de eenzaamheid die ons in het gezicht staart maakt de turbulentie aan Europa’s grenzen extra bedreigend. Het eerste, de golf van isolationisme in de VS waarvan president Trump nu de exponent is komt voort uit een binnenlands fenomeen. Namelijk de groeiende kloof tussen enerzijds de Amerikaanse onder- en middenklasse en anderzijds de Amerikanen die profiteren van het internationalisme van de supermacht en de daarbij behorende oorlogen in ‘Verweggistan’. Isolationisme is tussen de Atlantische en de Stille Oceaan niet nieuw en waarschijnlijk zal ook deze golf langdurig zijn. De verschuiving van het economisch zwaartepunt naar China en het Globale Zuiden zal ongetwijfeld zeer langdurig zijn, ondersteund als die wordt door de demografische factor. De derde ontwikkeling is de onrust in Europa’s voortuin: Noord-Afrika, het Midden-Oosten en Oekraïne/(Wit-)Rusland. Deze onrust en bestuurlijke chaos vraagt dringend om Europees beleid dat gebaseerd is op een nieuwe basis: Europees belang. Dat dat binnen pak weg vijf jaar lukt lijkt me een illusie. Maar de discussie is begonnen en defensie zal daarbinnen ongetwijfeld een top-issue blijven.

Haagse NAVO-top: versluierd afscheid

De Europese politiek op buitenlands terrein beperkt zich nog steeds tot het slechts aanbrengen van accenten op het Amerikaanse geopolitieke beleid. Amerikaans isolationisme zal daardoor natuurlijk niet tegengehouden worden. Alleen al daarom zal Europa gedwongen worden om een eigen politiek te gaan volgen. Maar er zijn meer redenen. Er zit een ‘rompstaat Oekraïne’ aan te komen waar de Amerikanen hun handen van af zullen trekken. Rusland zal eisen stellen aan die rompstaat die de soevereiniteit ervan aantasten, terwijl de EU al uitzicht op lidmaatschap heeft geboden. Rusland zal de EU (terecht) niet serieus nemen zolang de Amerikanen (Victoria Nuland: “Fuck the EU”) beslissen. Iets verderop devalueert de staat Israël tot een godsstaat met een kernwapen die in permanente staat van oorlog met zijn omgeving verkeert. De chaotische immigratie uit Afrika en het Midden-Oosten is zeker niet voorbij en zal leiden tot een militarisering van Europa’s grenzen.  

Tegen de achtergrond van deze ontwikkelingen was de recente NAVO-top een theater. Europa beloofde 5% van zijn bbp aan defensie te besteden. Zet een bril op en het blijkt 3,5% te zijn. Maar dan nog! Vindt de VS het oké dat er geleidelijk meer wapens in Europa zelf ingekocht gaan worden? En dat Europese systemen niet per sé aan de voorschriften van de NAVO voldoen? Heeft het Amerikaanse opperbevel van de NAVO op den duur nog genoeg te doen? Hoe dan ook, Europa heeft tijd nodig en dat geeft gelegenheid voor pappen en nathouden van de Amerikanen. Het geeft Washington anderzijds ook gelegenheid voor het uit elkaar spelen van Europese landen. Lastig, maar een echt probleem lijkt mij dat ook 3,5% niet haalbaar is zonder zware bezuinigingen op de sociale welvaartsstaat. En eigenlijk, nu ik er eens goed over nadenk, is 2% meer dan voldoende als de legers van Duitsland, Frankrijk, Polen, de Scandinavische landen (die zitten al vergaand op één lijn) plus enkele middelgrote landen zoals Nederland echt gaan samenwerken en een Europa-brede vergaande standaardisatie van militair materieel doordrukken.

2%

Met Terschelling en Ameland op de achtergrond zie ik vissen geërgerd uit het water omhoog springen maar dat kwam door het oorverdovend voorbijvliegen van een Amerikaanse straaljager met een Nederlandse piloot en de wetenschap dat die toestellen maar 20% van de tijd operationeel zijn, dat het onderhoud voor een deel uitsluitend door overgevlogen Amerikanen uitgevoerd mag worden en onderhoud aan sommige onderdelen zelfs alleen maar in de VS mag plaatsvinden. Weer zie ik er een paar omhoog springen. “Rustig maar”, roep ik, “het wordt 2% en die vismigratiesluis in de Afsluitdijk wordt gewoon afgebouwd.” 

Oorlog in Oekraïne: is dit in het belang van Europa? 

Posted on by

Afgelopen zaterdag terwijl ik de randen van het gazon in de tuin bijwerkte riep de buurman, “liever een Patriotraket in de tuin dan een Rus in de keuken”. Wij lachten om die kreet die we allebei kenden uit het begin van de jaren ’80. Zelfs toen waren er al Europeanen die niet geloofden dat Amerika bereid was een existentieel risico te lopen om Europa te redden. Nu hebben wij Trump er nog bij, ook dat nog. Ik plukte wat onkruid weg en dacht: is voortzetting van de oorlog in Oekraïne in het belang van Europa?

NAVO-lid: welk Europees belang?

Sinds begin deze eeuw oefenden de VS druk uit om Oekraïne op te nemen in de NAVO. Duitsland en Frankrijk durfden zich hiertegen in 2008 te verzetten maar Washington walste daaroverheen. Een NAVO met Oekraïne zou vroeg of laat betekenen, Amerikaanse kernraketten dicht voor Moskou. Wij moeten ons dus eigenlijk afvragen: gelooft de Amerikaanse regering werkelijk dat de Oekraïne-oorlog kan slagen? In die zin, dat Rusland zich zal neerleggen bij Amerikaanse lanceerbases in zijn voortuin als ‘het Westen’ maar lang genoeg doorgaat met Oekraïne te bewapenen? Zo nee (en dat is wat ik denk) dan moet in het Witte Huis toch de vraag langs gekomen zijn: ‘by the way, als dat lidmaatschap niet realistisch is welke andere voor- en nadelen zijn er dan verbonden aan het beginnen en laten voortslepen van die oorlog op Europees grondgebied?’ Europese belangen hebben hoe dan ook geen enkele rol gespeeld bij de Amerikanen. In februari 2014 ook niet toen Washington ijverig meewerkte aan de samenstelling van een nieuwe Oekraïnse ‘democratische’ regering. Topvrouw Victoria Nuland van het State Department op dat cruciale moment: “Fuck the EU”.  

2014-2022: Europa steeds volgzamer

Aan het eind van diezelfde maand in 2014 volgde het eerste waarschuwings-”schot” vanuit Moskou: gevechten in het Donetsbekken en annexatie van de Krim. Gek genoeg, hoe hoger in de daaropvolgende jaren de spanning opliep des te volgzamer werd Europa. Europa zit weliswaar in de NAVO, maar heeft daarbinnen niets te vertellen. Hoewel over het NAVO-lidmaatschap van Oekraïne na 2008 weinig meer werd gesproken was die rode lap niet ingetrokken. Duitsland hield nog een tijd hardnekkig vast aan de gaspijpleidingen met Rusland maar werd op de knieën gedwongen en de Duitse economie koopt sindsdien peperduur Amerikaans LNG-gas. Wie de Nordstream-pijpleiding heeft doen opblazen blijft gissen. De Europese en Russische economieën werden afgekoppeld, culturele en andere contacten verbroken. De geleidelijk steeds betere relatie die Europa en Rusland na de val van het communisme als buren opbouwden werd in twee jaar tijd vernietigd. De NAVO werd afgestoft en geldt weer als een zegen voor Europa. Welk land had daar belang bij?

2022: wel/geen NAVO-lid

Toch was niet iedereen blij met de oorlog. In maart/april 2022 bereikten Poetin en Zelensky een voorlopig akkoord over een mogelijke vredesovereenkomst, het zogenoemde “Istanbul Communiqué” (de onderhandelingspositie van Oekraïne was toen overigens niet slechter dan nu). Oekraïne zag af van NAVO-lidmaatschap en er werd afgesproken dat Zelensky en Poetin elkaar zouden ontmoeten. Helaas, niet iedereen verlangde hevig naar vrede. Die ontmoeting werd afgeblazen nadat de Britse premier Boris Johnson plotseling een verrassingsbezoek aan Kiev bracht, volgens sommige berichten onder druk vanuit het Westen. Oekraïne is inmiddels een verwoest land en vele doden verder. Het publiek in het Westen weet niet beter dan dat komt door een ‘niet geprovoceerde oorlog’ die is begonnen door ‘Poetin’.

2023-2025: Europa slikt alles

Geruisloos slikten de Europese leiders dit. De gepensioneerde Duitse ex-kanselier Gerhard Schröder dus uitgezonderd wat niet erg verbazingwekkend was: die had ook de ruggengraat om niet mee te doen aan de oorlog in Irak toen hij nog wel in functie was. Ook Angela Merkel moest tegen heug en meug om. Daarna verbaasde niets meer. Er volgden ruim twee dodelijke jaren aan het front. Op 12 februari 2025 werd, na een telefoongesprek tussen de presidenten Trump en Poetin, het openingsbod van de VS bij mogelijke onderhandelingen duidelijk: “teruggave van door Rusland bezet Oekraïens grondgebied wordt door de VS niet meer geëist en NAVO-lidmaatschap van Oekraïne is van de baan”. Het laatste wat ik las deze week: Trump is boos op Poetin, daarom levert hij raketten aan Oekraïne. Volgens de Washington Post heeft de president nog overwogen Tomahawk-kruisvluchtwapens beschikbaar te stellen. In een gesprek met Zelensky refereerde hij losjes aan Moskou en Sint-Petersburg als mogelijke doelen. En het allerlaatste: de president voegde er nog aan toe dat Europa dat betaalt.

Tomahawks, St. Petersburg, Moskou … om het oorlogsnieuws te verteren heb je gevoel voor humor nodig. De tuin ligt er mooi bij.