Category Archives: Politiek

De ‘multipolaire wereld’: eerst langzaam naderbij, nu heel snel

Posted on by

(foto uit Bulletin of the Atomic Scientists)

VS: tot voor kort nog leidend maar niet meer almachtig

Al lange tijd waren er aanwijzingen dat de Verenigde Staten weliswaar overheersend waren in de wereld maar zich toch niet meer alles konden veroorloven. De vergaande toenaderingspogingen richting Europa kort na 1990 door de Russische regeringen Gorbatchov en Jeltsin, konden door Washington nog gefrustreerd worden en in 2008 definitief geblokkeerd. De nieuwe president Poetin zette begin deze eeuw twee projecten in gang die tot ergernis bij de Amerikanen leidden. Het eerste: een grote schoonmaakactie om de Russische roversbende van olichargen onschadelijk te maken. Deze nieuwe miljardairs hadden in de periode Jeltsin van de chaotische privatisering van de economie gebruik gemaakt om grote bedrijven en de mediawereld te kapen. De gigantische vermogens verdwenen via Londen, New York, Cyprus en Israël naar elders. Het tweede project: een poging om te komen tot een overkoepelende veiligheidsstructuur voor Europa en Rusland. In dit geval lagen de Amerikanen helaas met succes dwars.

In 2001, één maand na de aanslag op de twee wolkenkrabbers in New York vielen de VS Afghanistan binnen. Twee jaar later Irak. In beide gevallen werd de tegenstander verpletterd maar de VS slaagden er als grootmacht en bezetter niet in deze landen tot satellieten te maken. Het verdeel-en-heers (de strategie van iedere alleenheerser) slaagde na 2008 wel in de relatie Rusland-Europese Unie.

Springvloed: samenloop van grotendeels onafhankelijke factoren

In 2014 werd door de VS met steun van Groot-Brittannië de regering van Oekraïne vervangen door een niet-gekozen regering. Rusland bezette de Krim. Duitsland (Merkel) en Frankrijk koersten op overleg maar werden opzijgezet door de VS, de grootmacht. Maar die bleek ook in dit geval uiteindelijk niet meer almachtig. Na de Russische inval in Oost-Oekraïne in 2022 werd de oorlog uitbesteed aan de Europeanen: hoofdrol voor de Navo, vijf procent voor defensie, etc. Duitsland gehoorzaamde. Maar toch verloor Washington langzaam zijn greep op Europa.

Al sinds het presidentschap Obama beschouwt Washington China als de grote tegenstander. Vandaar de ‘pivot to Asia’. Anders gezegd: de omsingeling van China. Maar toch: het komt er steeds niet van. Vooral omdat Israël en zijn lobby in Washington het machtigste leger ter wereld met succes weten te binden in het Midden-Oosten. ‘Trump I’ en ‘Biden’ schipperden. De pivot-to-Asia stond op papier wel voorop, maar: toch eerst nog even orde scheppen rond Israël. Na het fiasco tegen de Houthi’s in 2025 kwam later dat jaar Iran weer aan de beurt. Resultaat van de oorlog VS/Israël contra Iran in juni 2025: Iran verraste vriend en vijand en de combinatie VS/Israël was zwakker dan verwacht. Het werd nog erger. Het resultaat van de huidige oorlog tegen Iran: rampzalig voor het aanzien van verliezer Amerika. Tientallen landen in de wereld herzien hun posities tussen de grootmachten om te beginnen in de Golfregio.

Een tussenstand

  1. Trump zit klem tussen de Israëllobby en een onverslaanbaar Iran. Mogelijk loopt dit uit op de keuze tussen inzet van (tactische) kernwapens of accepteren van diepe vernedering.
  2. De Amerikaans/Israëlische militaire technologie blijkt niet zonder meer superieur.
  3. Saoedie-Arabië en de Golfstaten weten nu dat zij niet beschermd worden door de VS.
  4. Het besef dringt door dat “Israël’s recht op bestaan” gekoppeld is aan het Amerikaanse wereldimperium als opvolger van het Britse koloniale rijk. 
  5. De banden tussen China, Rusland, Iran en Noord- (en mogelijk Zuid-) Korea worden versterkt.
  6. China, Rusland, Centraal-Azië en Iran gaan tempo maken met hun landcorridors. Europa zou aangekoppeld kunnen worden, indien de relatie met Rusland verbetert.
  7. Taiwan komt meer in de invloedssfeer van China: krijgt nu minder wapens uit de VS “omdat de voorraden op raken”.
  8. De switch van Russische energie naar Amerikaanse is Europa zeer duur komen te staan.
  9. De massale aanvallen op Russisch grondgebied inclusief op strategische doelen, met drones die deels geproduceerd zijn in Europese Navo-landen en naar hun doelen geleid met deels Europese technologie, heeft nu geresulteerd in een boodschap vanuit Moskou: deze escalatie opent de weg naar inzet van tactische kernwapens ook op Europees grondgebied (nb: zouden de VS een kernaanval uitvoeren op Isfahan/Iran dan wordt de drempel voor Rusland een flink stuk lager).
  10. De huidige escalatiepolitiek richting Rusland is een – uiteindelijk zeer schadelijk – achterhoedegevecht van de oude Europees-Atlantische politieke elite.

De Europese politieke ‘klasse’ holt achter de feiten aan

Dit zijn majeure omwentelingen. De Europese politieke top, die van de EU en meer nog de Duitse en Franse moet zich voorbereiden op een nieuw verhaal richting het Europese publiek. Het oude Navo-narratief over de westerse beschaving en het “transatlantische bondgenootschap ter verdediging van vrijheid, mensenrechten en democratie” sluit steeds minder aan bij de realiteit.

Groene politiek en het optimisme

Posted on by

De Nederlandse politiek wordt provincialer en de traditionele media krimpen mee. Haagse macht glipt al jarenlang weg richting Europese Unie. Prima volgens mij, al wordt daar ook anders over gedacht. Grappig eigenlijk: bij de komende verkiezingen voor de Provinciale Staten is stikstof ineens top-issue en laten daar nou juist op EU-niveau al besluiten over genomen zijn. Dat zal wat worden als BBB en JA21 straks merken dat zij lid worden van een uitvoeringsmachine. In ieder Nederlands provinciehuis staat straks een olifant in de kamer: de naderende klimaatramp. Hoe gaat het eigenlijk met onze enige echte klimaatpartij?

Jesse Klaver kijkt naar de formule 1 races en vindt die leuk. Dat zei hij in een praatprogramma een paar dagen geleden. Hij wist zelfs hoe de kwalificaties waren verlopen. Een verrassing bij een politicus die – als ik het goed zie – de leider zou kunnen worden van een fusiepartij op links. Op zijn weg daarheen kan een klein maar belangrijk deel van Klavers toekomstige achterban zijn probleem worden, namelijk het wat humorloze partijkader van de PvdA.   

Het PvdA-kader lijdt aan een soort gereformeerde besmettingsangst: wie met pek omgaat wordt ermee besmet. In politieke termen: “wie van onze partij succesvol opereert in ‘Den Haag’ in de landelijke politiek, die houden wij scherp in de gaten dat is onze plicht en onze opdracht (en onze machtsbasis en onze reden van bestaan)”. Drijft onze man die daar in het Haagse Torentje in en uit loopt (of er als minister-president zijn bureau heeft) niet te veel af naar ‘de markt’? Diederik Samson is het klassieke voorbeeld van zo’n sociaaldemocraat. Zijn succes en zijn kwaliteit zijn hem in de Amsterdamse partijburelen tot op de dag van vandaag niet vergeven. Hij zit sindsdien in een zeer invloedrijke positie in Brussel. Het Europese klimaatbeleid vaart er wel bij.

Klaver is een talent in de Nederlandse politiek. Hij loopt al een flinke tijd mee maar brak nog niet echt door. In het begin dacht ik, laat hij iets richting het midden van de Nederlandse politiek opschuiven, laat hij met zijn persoonlijkheid de GroenLinks achterban uitbreiden ver buiten die oude kern van wandelaars op geitenwollen sokken en de ‘generatie’ die zich aan mooie schilderijen vastplakt, kortom met mensen die intuïtief aanvoelen dat het aanpakken van het klimaatprobleem niet kan wachten op “het fundamenteel veranderen van de economische structuur”. Vooral niet als die laatste erg vaag wordt geformuleerd en er impliciet ook nog vanuit wordt gegaan dat Nederland in de wereld voorop kan lopen met zo’n structuurverandering.  

Het vermogen ergens plezier in te kunnen hebben, om iets simpelweg leuk te vinden zelfs al hoort het in de categorie “oppervlakkig vermaak” is voor een politicus belangrijk. Een leider op links moet niet geobsedeerd zijn door zorgelijke ontwikkelingen, onrecht en dingen die fout gaan. Ook positieve ontwikkelingen zien bedoel ik en je hersens niet laten afdrijven naar doemscenario’s. Politiek is problemen benoemen in praktische termen en ze gaan oplossen. Sla dat vergaderzaaltje met gemelijke partijkaders een keer over en geef je over aan de verslavende aanblik van die prachtige, monsterachtige racewagens die als vluchtende kakkerlakken over het asfalt schieten. Max Verstappen vanaf pole-position! En trouwens, formule 1 of synchroonzwemmen dat maakt niet uit.

Ik neem aan dat Klaver ook kijkt naar hoe de Grünen in Duitsland meeregeren. Als je ziet hoezeer klimaat en natuur op dit moment ook in ons land zijn aangekomen in het midden van de samenleving dan heeft de partij een erg bescheiden plaats in de Nederlandse politiek. Robert Habeck zou het Duitse model voor een toekomstige Jesse Klaver kunnen zijn. Hij is minister Economische Zaken en Klimaat, een essentiële combinatie in de komende jaren. Ook Habeck heeft te maken met partijbureaucraten, doemdenkers en ideologische Strijders Tegen Het Kwaad. Habeck en Klaver zijn beiden politieke slangenmensen en kunnen een goed verhaal overbrengen via de media: decarboniseren zonder de-industrialisatie en werkloosheid.

Annalena Baerbock en Robert Habeck

Waarom komt Jesse Klaver in een belangrijke lezing in hemelsnaam met Joop de Uyl aanzetten? Hier spreekt Habeck vanuit het politiek incorrecte oord Qatar. En hier spreekt hij op gedurfde wijze die kiezer toe die alleen uit zijn stoel komt als de overheid betaalt (zet het schuifje op 6.00 minuten). Klaver zal zich moeten richten op het thema klimaat en economie. Niet alleen, om het op z’n Duits te zeggen als Fundi maar ook als Realo. Niet klagend en verwijtend en zoekend naar schuldigen maar optimistisch. Mijn gevoel zegt mij namelijk dat groene politiek economisch mogelijk is en de komende dertig jaar succesvol zal zijn. Habeck krijgt dit jaar voor zijn communicatie de belangrijke Ludwig-Börne-Preis.

Giorgia Meloni als 68e naoorlogse regeringsleider van Italië

Posted on by

Meloni is lange tijd onderschat. Zij was ook heel jong toen zij jaren geleden in een regering Berlusconi zat. Nu is zij 45 jaar en wordt waarschijnlijk de nieuwe Italiaanse premier. In vier jaar ging haar partij van vier naar zesentwintig procent. Zij heeft weinig regeringservaring, laat staan op Europees en internationaal niveau. Met argusogen wordt naar haar partij Fratelli d’Italia – Broeders van Italië – gekeken. “Neofascisten.”

Continue reading →

Trump en de landverraders

Posted on by

Een paar dagen geleden brak een rel uit over sabotage door het ambtelijk apparaat in Washington. Medewerkers zouden er alles aan doen om de huidige ‘incapabele’ president van de VS van zijn meest onverantwoordelijke besluiten af te houden. Tot en met het weggrissen van stukken van zijn bureau vóór ‘the Donald’ er zijn handtekening onder kan zetten. De New York Times kreeg hierover een anonieme brief – vrijwel zeker vanuit het Witte Huis – toegespeeld. Trump klom in de hoogste boom: landverraad! De media berichten dagelijks over de laatste details. Zoals zo vaak in het Trump tijdperk gaan de werkelijk belangrijke ontwikkelingen schuil achter het spektakel van de dag.

Continue reading →

De Eerste “Pacific President”

Posted on by

Niet zo lang geleden riep Barack Obama zich uit tot de eerste “pacific president” van de Verenigde Staten. En niet alleen omdat hij op Hawaii geboren is. Kranten in Nederland somberen daar al jaren over: “Europa heeft afgedaan voor de Amerikanen en Barack Obama had al nooit iets met het oude continent”. Ik twijfel er niet aan of Obama’s inaugurele rede in januari zal sommige Atlantici helemaal in een depressie doen belanden.

Continue reading →