Angela Merkel, oud-kanselier en kenner bij uitstek van machtsverhoudingen, pleit voor diplomatie.(foto: portret van Merkel door de schilder Jérémie Queyras)
Europe has the talent, capital, and institutions to build world-leading companies — but it must now create conditions for more of them to scale globally, lees ik in Politico. Terecht denk ik. Een detail: alleen al in Nederland promoveren per jaar 5000 jonge wetenschappers. Vijftig procent daarvan is nu vrouw, dus hier wordt een reusachtig potentieel aangeboord. Nog iets: de helft van die promovendi komt uit het buitenland! Een investering in relaties, ook met de niet-Angelsaksische wereld. The momentum is already building, zegt McKinsey. Europa, een groot schiereiland aan de rand van het Euraziatische continent, heeft het altijd moeten hebben van uitwisseling met ‘vreemde volkeren’, dichtbij en ver weg.
De toekomst is niet aan Europese en Haagse carrièrepolitici die op kousenvoeten lopen om ‘Trump’ niet te ergeren, een grote broek aantrekken om ‘Poetin’ voor de laatste maal te waarschuwen en beven van angst voor de AfD en Marine Le Pen. De toekomst is aan jonge, goed opgeleide Europeanen voor wie de grote wereld naast de deur ligt, Rusland niet uitgesloten.
VS en China: Oost, West, thuis best.
Wie zoals Europa als secundaire macht oorlog wil voeren moet zich afvragen hoe de werkelijke grootmachten in dit spel zitten. Europa’s Amerikaanse ‘vrienden’ hebben dit jaar de oorlog tegen Iran verloren. Sterker nog: hun vazallen in het Midden-Oosten hebben de beperkingen van Amerika’s militaire macht van dichtbij kunnen aanschouwen. De VS richten zich niet voor niets minder op Europa en het Midden-Oosten en meer op zichzelf. De bombardementen op Iran (in de nacht van 7 op 8 juli) zijn een deel van dat proces.
China intussen – grootmacht-op-de-drempel – voelt zich al drieduizend jaar ‘het Rijk van het Midden’. Omringd door moeilijk te passeren bergketens en een zesduizend kilometer lange muur met daarbuiten een in Chinese ogen bonte verzameling rare volkeren. Niet onnodig ruzie zoeken was altijd het devies en op jezelf blijven. Op dit moment heeft China één militaire basis in het buitenland, de Verenigde Staten achthonderd. Dat laatste gaat veranderen. De Chinese leiders blijven gericht op het eigen land en de eigen mogelijkheden en lijken niet geneigd tot oorlog of vormen van neo-koloniale overheersing. Dat is belangrijk tegen de achtergrond van Europa’s krijgshaftige taal tegen ‘Poetin’: China verstevigt de band met Rusland, het land waar Europa zijn goedkope energie vandaan haalde, het gebied waarmee wij een flink stuk gezamenlijke geschiedenis en cultuur hebben en dat onze toegang over land tot Centraal- en Zuidoost-Azië is.
Europa: even snel militaire macht worden?
Vooraf een kleine voorspelling: de Europese Unie blijft overeind. In de eerste plaats omdat Duitsland en Frankrijk na drie oorlogen tussen 1870 en 1945 zich via de Europese Gemeenschap/Unie definitief aan elkaar hebben vastgeketend. Voorts, omdat Frankrijk – Grande Nation, maar nu zonder koloniën – in de EU een sturende rol meent te hebben (het is in Europa’s belang dat de Fransen dit blijven denken). En dan het derde punt: dat betreft de vooral door de VS, het Verenigd Koninkrijk en de benarde Friedrich Merz aan de gang gehouden Oekraïne-oorlog. Het begint ernaar uit te zien dat het fiasco waarop deze oorlog onvermijdelijk uitloopt, Europa ook een kans biedt op middellange termijn. Namelijk om de onvermijdelijke afbouw van de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Europa om te zetten in het begin van een militaire dimensie van de Europese Unie zelf. Dat zou de Duitsers van het slagveld kunnen houden en de Fransen in de EU. Het probleem op de korte termijn – door Europa zelf gecreëerd – is dat die militaire opbouw blijkbaar krankzinnig snel moet (drie á vier jaar), geen realistisch strategisch doel heeft (afschrikking van de grootste kernmacht op aarde, Rusland?) en chaotisch begint (aangestuurd door EU? Navo? Landen afzonderlijk?).
Oorlog met Rusland is nog vermijdbaar
De huidige stemmingmakerij vanuit Europa kan leiden tot een rampscenario: “Europa moet zich snel bewapenen teneinde in 2029/2030 oorlog met Rusland te kunnen voeren”, “Europa moet daartoe 5% van zijn BNP aan defensie(-infrastructuur) besteden” en ”Europa en Oekraïne moeten intussen doorgaan met aanvallen tot diep in Rusland.” Een toenemend aantal topmilitairen en oud-diplomaten begint hier vraagtekens bij te zetten. Steve Jermy, die onder meer UK Royal Navy Commodore was: “(Europeanen kunnen zich niet) adequately defend against conventional ballistic missiles and have no defence against hypersonic missiles, the damage to our economies would be catastrophic.” Tot het Europese publiek dringt het nog niet echt door: Rusland wordt door “ons” (wie precies?) massaal aangevallen met drones, inclusief Moskou en Leningrad. Russische atoom-bommenwerpers (volgens Amerikaans-Russische overeenkomst vanuit de lucht zichtbaar opgesteld) werden geraakt. Evenals het buitenverblijf van de Russische president (vergelijk: Mar-a-Lago, inclusief commandocentrale). Een stapje verder gedacht: als de spanning Europa-Rusland escaleert en Rusland met de inzet van tactische kernwapens zou dreigen, hoe groot is dan de kans dat de VS bereid zijn zelf een nucleair risico te lopen teneinde Helsinki, Berlijn of Rotterdam te beschermen? Iets boven nul? Vooruit, tien procent, wij moeten optimistisch blijven.
Terug naar de werkelijkheid
Volgens Steve Jermy, Angela Merkel en vele anderen zal Europa, ongeacht of de Europese diehards (ik vermoed dat dat er minder zijn dan het nu lijkt) het willen of niet, het diplomatiek overleg met Rusland moeten heropenen. Gericht op een realistisch compromis ten aanzien van de Russisch-sprekende gebieden in Oekraïne, het Navo lidmaatschap, de in beslag genomen Russische tegoeden en het herstel van de schade. De barrières zullen aanzienlijk zijn. De grootste: het verzet van Washington tegen een goede relatie tussen Europa en Rusland, de Atlantische lobby in Duitsland, rancuneuze Polen en Finnen en de Britse elite met zijn geheime dienst, de MI 5.
