“The connection between the Jewish people and the Land of Israel has lasted for more than 3,500 years. Judea and Samaria, the places where Abraham, Isaac and Jacob, David and Solomon, and Isaiah and Jeremiah lived are not alien to us. This is the land of our forefathers.” Eerste Minister Binyamin Netanyahu, op de site van het Israel Land Fund (september 2012)
De tweede dag van onze reis door Israël zit erop. Wij hoorden dat vliegveld Ben Gurion gesloten is geweest vanwege gevaar van raketinslagen. Daar hebben wij geen last van gehad (ik bedoel van die sluiting) toen wij daar gisteren waren. Het is hier verkiezingstijd. De meeste media zeggen iets anders: het is oorlogstijd, Israël contra Gaza. Maar volgens mij is het verkiezingstijd. De “oorlog tegen Gaza” plaats ik tot nader orde in het kader van de komende verkiezingen. Ik zet mijn geld op Netanyahu en Lieberman. Niet mijn morele valuta.
Netanyahu is een merkwaardig geval. Hij is niet alleen premier maar sinds het wegvallen van Ariel Sharon de onbetwiste leider van Likoed. Zijn vader is meen ik ooit uit deze partij van zionistische hardliners gestapt omdat hij hen te slap vond. Zoon Benjamin heeft jaren in de Verenigde Staten verbleven en leek definitief Amerikaan te willen worden. Of deed een tijd alsof. Helemaal duidelijk is dat nooit geworden. Mitt Romney kent hij al vanaf 1976. Hij heeft een enorm vriendennetwerk in de VS van mensen die of machtig zijn of rijk en meestal beide. Sheldon Adelson, eigenaar van casino ’s in Las Vegas en in Azië en financier van Romney, bezit in Israël een krant waarvan de redactieformule kort als volgt kan worden samengevat: Bibi (Netanyahu) is de redder van dit land.
Netanyahu staat niet bekend als gelovige jood. Hij lijkt mij eerder een representant van het seculiere Israël en daarvan de fel zionistische kant. Wat mij bij het grasduinen op websites en in andere bronnen telkens opvalt is het natuurlijke gemak waarmee hij de alledaagse problemen waarmee een Israëlische regering te maken heeft vertaald in Bijbelse termen. Hij bouwt wijken en dorpen, legt wegen aan, onteigent waterbronnen en plant tracé ’s voor sneltrams. Ondertussen dreigt hij met oorlog (tegen Iran). Bij de motivering van zijn beleid komen de aartsvader Abraham en de koningen David en Salomon even makkelijk om de hoek kijken als vader Drees, Romme of (Abraham) Kuiper in de Nederlandse politiek. “Bibi” is een bijzonder handig politicus, dus zijn Bijbelse spraak betekent dat dat ook de taal is van zijn Likoed achterban en van het kiezersvolk in ruimere zin. Geen seculiere partij in het centrum lijkt een probleem te hebben met deze op het Oude Testament gebaseerde ruimtelijke ordening in OPT (Israeli Occupied Territory).
Likoed is geen religieuze partij. Israel Beiteinu (van Lieberman) ook niet en hetzelfde geldt voor Kadima. Het Israel Land Fund (zie boven) is geen religieuze organisatie. Wat is hier aan de hand? Het lijkt erop dat in de staat Israël een zeer merkwaardige vermenging is ontstaan van seculiere en religieuze belevingswerelden. Hier schuilt een belangrijke reden (niet de enige) voor een moeilijk te verklaren fenomeen in de Israëlische politiek, namelijk de onevenredig grote macht van de religieuze kolonisten of, iets ruimer gezegd: van de orthodoxe religieuzen. De harde kern van de legitimatie van de staat Israël is gebaseerd op een politieke interpretatie van de Torah, oftewel het Oude Testament (het verschil zit in de volgorde der geschriften, zo leerde ik hier van een reisgenoot). Seculier Israël van Theodor Herzl tot Shimon Peres heeft die harde kern nooit kunnen leveren. De zionistische mainstream in Palestina heeft deels intuïtief, deels bewust al kort na de Eerste Wereldoorlog geleidelijk beelden en verhalen uit het Judaïsme opgenomen in een merkwaardige mélange van seculier en religieus zionisme. Een briljante auteur op dit gebied is Baruch Kimmerling, in Nederland vrijwel geheel onbekend.
Intussen is het planten van een boom in een joodse nederzetting op de “Westbank” (of: de “territories”, etc.) een soort religieuze gebeurtenis. Idem, het bouwen van nederzettingen, dorpjes en steden. “Grijp iedere heuveltop, elke bron die je te pakken kunt krijgen”, zei ooit Ariel Sharon. Dat is te zien als je door het land rijdt. Het maakt een wat versnipperde, chaotische indruk. De god der joden gaf zijn volk blijkbaar dit land, maar hij vergat om het in onbewoonde staat op te leveren. Fundamentalisme en ruimtelijke ordening staan op gespannen voet met elkaar.
Vandaag reden wij langs Ein Hod, een kunstenaarsdorpje in de heuvels boven Haifa. Villa ’s met prachtig uitzicht over de Middellandse Zee, alles zo te zien onder architectuur gebouwd. Joden, geen Palestijnen. Bergen, Noord-Holland maar dan met bergen en rotsen. Een paar kilometer verderop ligt weer een Ein Hod! Nu alleen maar Palestijnen. Van dit authentieke Ein Hod werden in 1948 de inwoners verjaagd. De meesten kwamen in Jordanië terecht. Sommigen bleven in de buurt, kwamen later terug, zaten tientallen jaren zonder water, riolering en verharde toegangsweg. Wij kregen een uitgebreide lunch. Aan de overkant zagen wij holen in de rotsen. Voor de geiten? Nee, daar hebben aanvankelijk de niet-gevluchte bewoners van het oude Ein Hod gewoond. Na de totstandkoming van de asfaltweg noemen de 305 inwoners van Ein Hod hun dorp het mooiste van Israël. Ik zal ze niet tegen spreken.
Vanavond las ik in Genesis wat de God van het Oude Testament tegen Noach zei:
“Hierbij sluit ik een verbond met jullie en je nakomelingen, en met alle levende wezens die bij jullie zijn: vogels, vee en wilde dieren, met alles wat uit de ark is gekomen, alle dieren op aarde.” Een theoloog in onze groep vertelde mij dat God telkens een verbond wilde sluiten met alle mensen. Niet met “zijn volk” maar universeel, met alle mensen. Eerst via Adam en Eva, later Noach, dan via Mozes. De geschiedenis met de Israëlieten die vanaf Mozes een speciaal verbond met God lijken te hebben, moet wellicht worden gezien als deel van een goddelijk plan, dat tenslotte ertoe leidde dat Hij zijn zoon naar de Aarde stuurde, waardoor het christendom als universele godsdienst aan de gehele mensheid werd geschonken. Zo werd mij in de groep verteld.
Jan Schnerr
16 november in het jaar 2012 na Christus