De Londense Times meldt dat het IDF (Israeli Defense Force) in de hoogste staat van paraatheid is gebracht: “P+1”, hetgeen betekent dat het binnen een uur gevechtsklaar is. Vandaag, Sabbat zal een grondoffensief (de meest bloedige variant) als dat gepland is, niet plaatsvinden. Teveel religieuze soldaten. Vanaf vannacht zou het kunnen. Volgens de informant van de Times. Haaretz bericht dat de mobilisatie van 75.000 reservisten veel omvangrijker is dan voorafgaand aan het massale grondoffensief in Gaza eind 2008 (het grondoffensief zelf begon op 3 januari 2009).
Wij hebben onze eerste ontmoeting met christenen in Israël erop zitten. Het was gisteren in Nes Ammim. Een vredig oord, totale rust. Een christelijke gemeenschap van het kibboetstype. Een halve eeuw terug ontstaan uit, in mijn woorden, schuldgevoel vanwege wat de Europese joden is aangedaan in de Tweede Wereldoorlog. Zeer sympathiek. Maar ik kreeg af en toe het gevoel in een zwart-witfilm te lopen terwijl het 3D-tijdperk op uitbreken staat. Wij zagen joden uit het gebied vlak boven Gaza die hier voor een laag tarief tijdelijk verblijven in verband met het gevaar dat zij daar lopen. Ik was van plan vriendelijk te groeten, maar zelfs van korte afstand leek geen van hen ons op te merken.
Het openbaar vervoer rijdt nooit op vrijdag en zaterdag uit consideratie met de religieuze joden. Tot ergernis in niet religieuze kring. Het zal wel zo blijven want ik heb de indruk dat de religieuze joden het uiteindelijk voor het zeggen hebben.
Jafar Farah is een christelijke Palestijn. Hij werkt voor Mossawa, een organisatie in Haifa die ijvert voor gelijke rechten van Arabische burgers in Israël. Een knappe, opgewekte dertiger van wie de uitstraling nogal haaks staat op de dramatiek van de situatie waarin deze mensen leven.
Palestijnen zijn staatsburger van Israël en hebben stemrecht. Zij doen geen dienst in het leger en genieten ook niet de belangrijke maatschappelijke voordelen die daarmee samenhangen. De kwestie van de dienstplicht is potentieel explosief. Er is een latent en soms expliciet streven in de Israëlische politiek om Israëlische Palestijnen te verplichten tot een vorm van maatschappelijke dienstplicht. In 2008 tekenden 250.000 Israëlische Palestijnen een petitie waarin deze dienstplicht werd verworpen, de grootste campagne in zijn soort in de geschiedenis van de staat. Er was campagne voor gevoerd onder het motto: “We won’t serve our oppressor”.
Jafar Farah vertelde iets merkwaardigs. Na de vlucht van verreweg de meeste Palestijnen in ‘48/’49 werden hun huizen, landerijen en andere bezittingen (scholen, etc.) geconfisqueerd. Alleen de groep christelijke Palestijnen werden niet onteigend, dankzij druk vanuit de internationale (christelijke) gemeenschap. In andere opzichten is de discriminatie dezelfde als ten aanzien van de moslims. Van het nette maar toch sjofele gebouw waarin wij werden ontvangen werd ons de geschiedenis verteld tot ver in de vorige eeuw. Het historisch geheugen van de mensen is hier goed.
Van 1949 tot 1966 vielen de na de etnische zuiveringen in Israël overgebleven Palestijnen onder Israëlisch militair bestuur. Dat Israël een joodse staat is betekent ten principale dat niet-Joden, in casu voornamelijk Palestijnen, geen gelijke rechten kunnen hebben. Een aantal vormen van discriminatie liggen ook formeel vast, in enkele tientallen wetten. Eén van de bekendste is de Wet op de Terugkeer die alle Joden ter wereld het recht geeft op het Israëlische staatsburgerschap en daarmee discrimineert ten aanzien van niet-joodse burgers. Farah noemde de situatie rond Gaza kort, zonder zichtbare emotie.
Zoals ik gisteren schreef wandelden wij ’s middags door het Arabische dorpje Ein Hod. Er heerste totale rust. De tegenstelling met de drukte op mijn TV-scherm op dit moment, ’s avonds op de hotelkamer. Iedereen roept en schreeuwt, in de Knesseth en elders, of zijn leven bedreigd wordt. Dat gaat over Gaza. Dat is de ketel die nu op het vuur staat. Ik verliet Ein Hod met de indruk dat deze mensen heel veel geduld hebben, zij kunnen ontberingen zeer lang doorstaan. En zij hebben een geheugen over generaties heen.
Vandaag, zaterdag, op hoog bezoek bij aartsbisschop Elias Chacour, van de Grieks-Katholieke Kerk in Haifa. Een indrukwekkende figuur die ik niet hier in drie zinnen kan afdoen. Hij gaat op de plank voor later. Ik leg hem daar naast de eeuwenoude Grieks-Katholieke gemeenschap, een van die merkwaardige religieuze histories waaraan het Midden-Oosten rijk is. Het woord “Gaza” viel even in het gesprek met Chacour; het was weer voorbij voor ik het goed in de gaten had.
’s Middags op weg naar mevrouw Trees Kosterman, lang geleden getrouwd met de Palestijn (moslim) Ali Zbeidat en wonend in Sakhnin in het noorden van Israël. Een dramatisch verhaal dat ook beter verdient dan een paar zinnetjes op deze plek.
Onderweg naar Sakhnin was de mobilisatie van tenminste 75.000 reservisten en het transport van militair materieel overal op en langs de weg zichtbaar. (Waarmee ik niet wil zeggen dat zij allemaal op weg naar het zuiden waren. Vlak hierbij ligt de noordgrens met Libanon, waar Hezbollah in 2006 het IDF een lelijke smet op zijn mantel van onoverwinnelijkheid heeft bezorgd. Daar zijn rekeningen die nog een keer vereffend gaan worden.)
’s Avonds op de hotelkamer. IDF verteld niet aan toeristen wat het van plan is. Ook niet aan denktanks en meestal niet aan media. Stratfor is een Amerikaans bedrijf dat leeft van strategische informatie en analyses. Op een deel van de analyses kun je je gratis abonneren. Over Gaza heeft Stratfor veel militaire en technische informatie. Hun strategische analyses van de plannen en overwegingen binnen de Israëlische top zijn uiterst leesbaar, maar speculatief dus beperkt nuttig. Wat bovendien hindert is het amorele karakter. Gecombineerd met de parmantigheid van Zbigniew Brzezinsky: de wereld als schaakbord, bekeken vanuit Washington. Stratfor sluit een grondoffensief vannacht niet uit.
Interessanter is dan toch Richard Silverstein (zoek op: Tikun Olam). Een progressieve zionist die hevig gefrustreerd is over de politiek van de huidige Israëlische leiders. Hij speculeert er ook vaak op los maar doet dat intelligent stelt de moraliteit van de Israëlische politiek en de Amerikaanse steun daarvoor aan de orde. Hij plaatst de huidige Gaza-dreiging tegen de achtergrond van de verkiezingen die hier over twee maanden plaatsvinden. Ik denk dat hij gelijk heeft. Hij verwacht een kort grondoffensief. Verschillende analisten wijzen op een belangrijk verschil met Cast Lead, eind 2008: behalve Turkije begint nu ook Egypte zich te onttrekken aan de zwijgplicht die de VS zijn bondgenoten oplegt bij dergelijke Israëlische acties. Het zal voor de bevolking van Gaza (en voor Lydia de Leeuw die daar nu zit) deze keer nog weinig verschil maken. Ik denk dat de diplomatieke formule van de VS en de EU (“het gaat om de strijd tussen het bedreigde Israël en een terroristische organisatie”) zijn houdbaarheidsdatum nadert. Het is tijd voor de vraag naar het morele karakter van de EU buitenlandpolitiek. Mooie taak voor Frans Timmermans.
Overnachting weer in het Casa De Maria Hotel in Nazareth. In religieus opzicht zijn wij van alle markten thuis.
Jan Schnerr
Zaterdag 17 november 2012, 23.00 uur