Tag Archives: duitsland

Oorlog in Oekraïne: is dit in het belang van Europa? 

Posted on by

Afgelopen zaterdag terwijl ik de randen van het gazon in de tuin bijwerkte riep de buurman, “liever een Patriotraket in de tuin dan een Rus in de keuken”. Wij lachten om die kreet die we allebei kenden uit het begin van de jaren ’80. Zelfs toen waren er al Europeanen die niet geloofden dat Amerika bereid was een existentieel risico te lopen om Europa te redden. Nu hebben wij Trump er nog bij, ook dat nog. Ik plukte wat onkruid weg en dacht: is voortzetting van de oorlog in Oekraïne in het belang van Europa?

NAVO-lid: welk Europees belang?

Sinds begin deze eeuw oefenden de VS druk uit om Oekraïne op te nemen in de NAVO. Duitsland en Frankrijk durfden zich hiertegen in 2008 te verzetten maar Washington walste daaroverheen. Een NAVO met Oekraïne zou vroeg of laat betekenen, Amerikaanse kernraketten dicht voor Moskou. Wij moeten ons dus eigenlijk afvragen: gelooft de Amerikaanse regering werkelijk dat de Oekraïne-oorlog kan slagen? In die zin, dat Rusland zich zal neerleggen bij Amerikaanse lanceerbases in zijn voortuin als ‘het Westen’ maar lang genoeg doorgaat met Oekraïne te bewapenen? Zo nee (en dat is wat ik denk) dan moet in het Witte Huis toch de vraag langs gekomen zijn: ‘by the way, als dat lidmaatschap niet realistisch is welke andere voor- en nadelen zijn er dan verbonden aan het beginnen en laten voortslepen van die oorlog op Europees grondgebied?’ Europese belangen hebben hoe dan ook geen enkele rol gespeeld bij de Amerikanen. In februari 2014 ook niet toen Washington ijverig meewerkte aan de samenstelling van een nieuwe Oekraïnse ‘democratische’ regering. Topvrouw Victoria Nuland van het State Department op dat cruciale moment: “Fuck the EU”.  

2014-2022: Europa steeds volgzamer

Aan het eind van diezelfde maand in 2014 volgde het eerste waarschuwings-”schot” vanuit Moskou: gevechten in het Donetsbekken en annexatie van de Krim. Gek genoeg, hoe hoger in de daaropvolgende jaren de spanning opliep des te volgzamer werd Europa. Europa zit weliswaar in de NAVO, maar heeft daarbinnen niets te vertellen. Hoewel over het NAVO-lidmaatschap van Oekraïne na 2008 weinig meer werd gesproken was die rode lap niet ingetrokken. Duitsland hield nog een tijd hardnekkig vast aan de gaspijpleidingen met Rusland maar werd op de knieën gedwongen en de Duitse economie koopt sindsdien peperduur Amerikaans LNG-gas. Wie de Nordstream-pijpleiding heeft doen opblazen blijft gissen. De Europese en Russische economieën werden afgekoppeld, culturele en andere contacten verbroken. De geleidelijk steeds betere relatie die Europa en Rusland na de val van het communisme als buren opbouwden werd in twee jaar tijd vernietigd. De NAVO werd afgestoft en geldt weer als een zegen voor Europa. Welk land had daar belang bij?

2022: wel/geen NAVO-lid

Toch was niet iedereen blij met de oorlog. In maart/april 2022 bereikten Poetin en Zelensky een voorlopig akkoord over een mogelijke vredesovereenkomst, het zogenoemde “Istanbul Communiqué” (de onderhandelingspositie van Oekraïne was toen overigens niet slechter dan nu). Oekraïne zag af van NAVO-lidmaatschap en er werd afgesproken dat Zelensky en Poetin elkaar zouden ontmoeten. Helaas, niet iedereen verlangde hevig naar vrede. Die ontmoeting werd afgeblazen nadat de Britse premier Boris Johnson plotseling een verrassingsbezoek aan Kiev bracht, volgens sommige berichten onder druk vanuit het Westen. Oekraïne is inmiddels een verwoest land en vele doden verder. Het publiek in het Westen weet niet beter dan dat komt door een ‘niet geprovoceerde oorlog’ die is begonnen door ‘Poetin’.

2023-2025: Europa slikt alles

Geruisloos slikten de Europese leiders dit. De gepensioneerde Duitse ex-kanselier Gerhard Schröder dus uitgezonderd wat niet erg verbazingwekkend was: die had ook de ruggengraat om niet mee te doen aan de oorlog in Irak toen hij nog wel in functie was. Ook Angela Merkel moest tegen heug en meug om. Daarna verbaasde niets meer. Er volgden ruim twee dodelijke jaren aan het front. Op 12 februari 2025 werd, na een telefoongesprek tussen de presidenten Trump en Poetin, het openingsbod van de VS bij mogelijke onderhandelingen duidelijk: “teruggave van door Rusland bezet Oekraïens grondgebied wordt door de VS niet meer geëist en NAVO-lidmaatschap van Oekraïne is van de baan”. Het laatste wat ik las deze week: Trump is boos op Poetin, daarom levert hij raketten aan Oekraïne. Volgens de Washington Post heeft de president nog overwogen Tomahawk-kruisvluchtwapens beschikbaar te stellen. In een gesprek met Zelensky refereerde hij losjes aan Moskou en Sint-Petersburg als mogelijke doelen. En het allerlaatste: de president voegde er nog aan toe dat Europa dat betaalt.

Tomahawks, St. Petersburg, Moskou … om het oorlogsnieuws te verteren heb je gevoel voor humor nodig. De tuin ligt er mooi bij.  

Het Kruis als cultureel symbool

Posted on by

Jan Willem Schnerr, 24 december 2023

Kijk eens aandachtig naar deze foto van de minister-president van Beieren, de grootste deelstaat van Duitsland in het machtigste land van Europa. Markus Söder houdt het Kruis vast in een tedere greep, teder maar toch krachtig, dankzij hem valt de Heiland niet ter aarde. Integendeel Söder heeft doorgedrukt dat de crucifix voortaan in alle Beierse overheidsgebouwen komt te hangen, direct na de draai- of klapdeuren om daar vanaf de wand de zoekende blik van de onderdanen te vangen. Die onderdaan is op weg naar het loket waar een ambtenaar met zwart achterovergekamde haar langzaam een dossier naar voren schuift waaruit op ieder moment giftige groene slangetjes en kleine schorpioenen naar buiten kunnen kruipen.

Er valt bij toeval licht op het gelaat van de minister-president. Een eerste zonnestraal van achter de horizon, een licht dat scheert over de slagvelden in het Oosten en de daar losgebarsten zondigheid en dat als van hogerhand gestuurd dit gelaat vindt van een gelouterd man met … met een glimlach? … nee het is een vleug van deemoed met daarachter een onbreekbaar vertrouwen in het Goede dat zal overwinnen. Vanaf rechts (voor de gewone sterveling links) komt het zwart van een diepe nachtelijke duisternis die via het smetteloze overhemd overgaat in een rein, kloosterachtig wit-blauw.

Markus Söder fascineert mij al jaren. Deze geslepen rattenvanger van Hamelen met zijn vleesgeworden opportunisme is de held van al die Beierse oktober-dirndels die diep vooroverbuigend grote bierglazen neerzetten op de stamtafels in Obergurgel en Niedergurgel. En natuurlijk, helaas, er zijn ook spelbrekers in Beieren. Gemelijke intellectuelen die naar het Bundesverwaltungsgericht lopen om daar te klagen over het verschrikkelijke leed dat hen wordt aangedaan door een overheid die de staatsgebouwen gebruikt om hen de Duitse christelijke Leitkultur op te dringen. Juist nu zoveel mensen uit het Oosten zich komen laven aan onze ethische principes.

Söder werd in het gelijk gesteld door die in merkwaardige knalrode jurken en dito vierkante petjes rondlopende rechters met hun gortdroge uitstraling (of die lui zich ’s avonds thuis werkelijk voortplanten is een tot op de dag van vandaag niet beantwoordde vraag) die na geheimzinnig beraad tot hun conclusie kwamen. Die conclusie begint met een vaststelling die in al zijn eenvoud van een genialiteit is die wij buiten de rechterlijke macht nergens meer aantreffen: “De verhouding tussen staat en kerk in Duitsland is juridisch gecompliceerd.” Is het niet prachtig? Proef die woorden op je tong en je beseft je eigen nietigheid. Enfin de uitspraak kwam erop neer dat omdat de niet-gelovige slechts vluchtig wordt geconfronteerd met het kruis bij de ingang er geen reden is om je er druk over te maken. Je loopt erlangs en verder niets: Eine flüchtige Konfrontation, die jeder Bürger aushalten muss

De geschriften, de religieuze mythen en de kerken die ons tweeduizend jaar lang een hogere, samenbindende waarheid hebben aangeboden in gemeenschappen waarbinnen men elkaar vond in een hogere zingeving, zij zijn op de terugtocht. Söder poseert als degene die ons dat teruggeeft. Hij geeft ons het Kruis als het symbool van “het historische en culturele stempel” dat ons heeft gemaakt tot wat wij zijn, gelovig of niet. De knalrode jurken lijken hem gelijk te geven. Maar toch, bij nadere beschouwing: het zijn nu dus leken die daarover beslissen, niet geestelijken. En hun argument? “Beste progressieve intellectuelen, als jullie langs zo’n kruis lopen dan is dat slechts een vluchtige confrontatie, die elke burger moet kunnen verdragen. Doe niet zo moeilijk!” 

Was also gehört zu Weihnachten? vraagt de Frankfurter Allgemeine Zeitung zich af, für diejenigen mit Leitkultur auf jeden Fall ein Tannenbaum. Een kerk, kleine meisjes zijn uitgedost als engel en zitten elkaar achterna rond het altaar. De geestelijke die het organiseert bekent een voorkeur te hebben voor de trits Witte Donderdag, Goede Vrijdag, Stille Zaterdag – de gemeenschap, het afscheid, het menselijk tekort en het sterven, dan de liefde die sterker is dan de dood. Da ist wirklich alles dabei, zegt hij. Pas daarna komt het feest. In Engeland wordt al honderden jaren op Witte Donderdag The Passion op televisie uitgezonden. Pas in de negentiende eeuw kwam het op Youtube en uiteindelijk bracht Jacco Braambos Ze Pession als concept naar Nederland. Corona gooide even “roet in het eten”.

Wij zijn erop vooruitgegaan op zijn minst als consument.

Duitsland en Europa en China

Posted on by

Scholz en de keizer

De belangrijkste Europese politicus die de hoogste Chinese leider bezoekt, tegen de wens van Washington in en met ‘de keizer’ praat over het niet-gebruik van kernwapens in Europa. Dat had iets meer aandacht van de Nederlandse media verdiend.

Scholz was een paar dagen geleden in China. Negen uur ‘lang’. Zijn reis werd vanuit Washington kritisch gevolgd. Veel media in Europa namen die kritiek over: “het Westen moet eenheid tonen naar China”. Dat was een stapje terug naar de romantische kijk op de verhouding tussen de VS en Europa. De episode Trump had zelfs veel ‘Atlantici’ tot het inzicht gebracht dat de belangen van Europa en de VS niet identiek zijn. Onder Biden is dat inzicht weer wat uit beeld geraakt. Een Europese leider heeft natuurlijk het volste recht om naar Peking te reizen zonder toestemming van Washington. Maar … werpen sommigen op, ‘hij vertegenwoordigt niet de Europese Unie maar alleen Duitsland’. Die opmerking snijdt hout. Het punt is dan wel dat je met dat argument blijkbaar voorstander bent van afschaffing van het vetorecht binnen de EU bij besluiten over buitenlands beleid. Macron ijvert voor dat laatste en de Franse kritiek op de reis van Scholz is daarom consistent. De Nederlandse politiek houdt nog vast aan de wereld van gisteren. Scholz’ reis was in onze media geen nieuws.

Op de voorgrond

Wat besprak Scholz zoal met Grote Leider Xi? Om te beginnen twee dingen, een fundamentele zaak en een belangrijke zaak: kernwapens en coronavaccins. Wat dat eerste betreft, precies op het moment dat Scholz na afloop zijn persconferentie gaf kwam het bericht door dat staatshoofd en partijleider Xi Jinping, sich im Gespräch mit dem Bundeskanzler gegen den Einsatz von Atomwaffen in Europa ausgesprochen habe. Opvallend! De laatste 75 jaar was de bescherming van Europees grondgebied tegen de vijandelijke inzet van atoomwapens alleen een gespreksonderwerp tussen Europa en Grote Broer Washington. Wat betreft het tweede punt: Scholz sloeg een klein bresje in het verbod op niet-Chinese vaccins. Biontech mag nu voor alle buitenlanders in China gebruikt worden. Dit kan het begin van iets groters worden. Voor Biontech, maar ook voor China. De communistische partij zit geweldig in zijn maag met het coronafiasco maar de bevolking mag niet de indruk krijgen dat de Grote Leider een ernstige fout heeft gemaakt.

Op de achtergrond

Twee andere onderwerpen – Taiwan en de Uiguren – bleven een beetje op de achtergrond. Taiwan is in de categorie fundamenteel. Amerikaanse presidenten kiezen er in toenemende mate voor om binnenlandse economische problemen te koppelen aan het optreden van ‘systeem rivaal’ China. Biden zet die politiek voort, zij het iets subtieler dan Trump. Wordt Taiwan daardoor in de komende jaren het speerpunt van ‘het vrije Westen’? Zet ook Europa zijn economische relatie met China op het spel ‘ter verdediging van de democratie in Taiwan’? Het probleem is, ook al zijn Europese en Amerikaanse belangen hier zeker niet identiek, dat de Europese Unie niet het geopolitieke gewicht heeft om al te duidelijk een eigen koers te varen.  

De onderdrukking van de Uiguren (moslims) zijn het andere thema dat extreem gevoelig ligt in Peking. Voor de groene Duitse minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock – door Scholz niet meegenomen op zijn reis naar Peking – is dat zo ongeveer het hoofdthema in de relatie met China. Begrijpelijk, ware het niet dat de racistische politiek van India ten aanzien van de 170 miljoen moslims in dat land door de vingers wordt gezien. In grote delen van de wereld neemt men dit niet waar als mensenrechtenpolitiek maar als meten met twee maten. India is in het conflict met China immers een bondgenoot van de VS en daarmee min of meer deel van ‘het vrije westen’.

It’s the economy stupid!

Zie ik nog iets over het hoofd? Oh ja, met Scholz reisde een kleine delegatie van topmensen uit het Duitse bedrijfsleven mee, Volkswagen, Siemens, BASF, Biontech, enzovoort. Daar was in Duitsland veel stampei over. Moeten Duitsland en Europa niet juist een begin maken met het economisch isoleren van systeem rivaal China? China economisch afkoppelen zoals de Amerikanen nu systematisch doen? Liever niet vindt Scholz blijkbaar: alleen al de auto-industrie in Europa staat voor 2,5 miljoen direct gerelateerde arbeidsplaatsen, dus nog los van die andere sectoren die meereisden.

Wat was eigenlijk de essentie van dit merkwaardige bezoek? Ik denk dat Scholz twee punten heeft gescoord. Hij heeft aangegeven dat Duitsland niet (althans niet vrijwillig) de economische banden met China zal verbreken. En hij heeft laten blijken dat Europa zijn meest essentiële belang – geen inzet van kernwapens op Europees grondgebied – niet alleen in Washington maar ook in Peking aan de orde stelt, daarbij inschattend dat China in de komende jaren een toenemende invloed krijgt op het Russische beleid.

Olaf Scholz is niet minder een strateeg dan Merkel.

Siemens, kantoor Shanghai, 1911

Frankrijks nieuwe verhaal. Intussen op het Binnenhof is Europa ver weg.

Posted on by

Een week na de overwinning van Emmanuel Macron komen twee gerenomeerde Franse hoogleraren met het volgende verhaal.

  1. Het geklaag over het ‘democratisch tekort’ van Europa is terecht. Vroeger kon namelijk een regering een tijdelijke inzinking van zijn nationale economie compenseren door een stimulerend beleid. In de Europese binnenmarkt niet meer: als Duitse machines goedkoper worden, moeten in Frankrijk de lonen omlaag. Waarna Duitse lonen ook iets omlaag gaan, enzovoort. Een concurrerende race naar de bodem dus.
  2. De overheid op Europees niveau staat machteloos, zeggen Michel Aglietta en Nicholas Leron: ziedaar het democratisch tekort. Er ligt altijd wel een lidstaat dwars. De EU (of: de eurozone) heeft geen eigen budget en mag dat niet via belastingheffing creëren.
  3. Wat nu? Terug naar een soeverein Frankrijk? Nee, Frankrijk zou een quantité négligeable zijn ten opzichte van de economische grootmachten van de 21e eeuw. Kleine stapjes dan maar naar een Europese economische overheid? Dat is geen optie voor Parijse intellectuelen. Continue reading →