Las ik dit nu ooit in een Amerikaanse roman of zag ik het in een film? Iemand vertelt aan de bar over ‘kleine problemen’ in zijn bedrijf. De man naast hem staart dof voor zich uit en zegt, “Een faillissement gaat op twee manieren, eerst hééél langzaam en dan heel snel”.  

Europa verzet zich tegen een Amerikaans-Russische deal inzake de verloren oorlog in Oekraïne. De Amerikaanse machtselite heeft een andere prioriteit: Rusland moet worden losgeweekt van China. Oekraïne is daarbij een speelballetje, Europa een speelbal. Maar de Europese politieke kaste heeft de grootste moeite om op basis van die realiteit een draai te maken. Nu wil men zelfs Russische tegoeden stelen en die honderden miljarden vervolgens aan het op zijn laatste benen lopend regiem in Kiev geven dat daarmee de Russische troepen zal dwingen tot … ja, tot wat precies?

Droomwereld van de Europese politiek

“Nothing about Ukraine without Ukraine, nothing about Europe without Europe, nothing about NATO without NATO”, zei de president van de Europese Commissie een week geleden in Straatsburg. Dat is verontrustend en wel om drie redenen. Ten eerste omdat de belangen van Europa niet dezelfde zijn als de belangen van Oekraïne, ook al negeren Europese woordvoerders en mainstream media die realiteit al vier jaar. Ten tweede omdat ‘nothing about Europe without Europe’ een droomwereld weerspiegelt waarin Donald Trump en Ursula von der Leyen gesteund door Merz, Macron, etc. hand in hand gezamenlijke belangen verdedigen. Helaas dit is een muis die brult. Het nothing about NATO without NATO is om dezelfde reden – en nog een paar andere, zie hieronder – iets uit een voorbije wereld.

Wakker worden in de realiteit

De werkelijke wereld is op weg van een unipolaire situatie naar een multipolaire orde. Van de Verenigde Staten als enige haan in de kippenren naar een wereld met twee grootmachten, VS en China. En daarnaast? Rusland? Het land is reusachtig qua omvang, het grenst aan alles en iedereen, is een volwassen kernmacht en het verbaast vriend en vijand in de Oekraïne-oorlog: binnen de kortste tijd organiseert het een gigantische, technologisch hoogstaande oorlogsmachine en dat zonder binnenlandse opstand. Gecombineerd met een diplomatie die meer strategisch denken doet vermoeden dan in Washington, Brussel, Berlijn en Parijs bij elkaar. En al kan ik mij Rusland met zijn bescheiden en bovendien neerwaartse demografie moeilijk als grootmacht voorstellen, het grenst aan Europa. Dat is een bedreigende situatie zolang Europa vanuit Moskou gezien, a) een verlengstuk is van Amerika, b) in feite al niet meer de VS-veiligheidsgarantie heeft, c) zelfs geen tactische kernwapens heeft, d) dwars blijft liggen inzake beëindiging van de oorlog in de Oekraïne en e) ook economisch (sancties, energie) en financieel een anti-Ruslandkoers vaart.   

De NAVO?

De NAVO is niet dood, maar onzekerheid over de toekomst ervan is alom aanwezig. Getuige twee reanimatievoorstellen van aanstormende, relatief pro-Atlantische deskundigen. 1. Hier wordt gedacht aan versterking van de NAVO, maar dan in de vorm van een gezamenlijke verdedigingsinspanning door twee soevereine spelers: VS en Europa. 2. Of, nog meer optimistisch ook vanuit een Atlantische visie, [NATO] needs to evolve beyond war and find a purpose in peacetime. In conservatieve kringen in de VS circuleren meer rigoreuze plannen, that outline a significant U.S. retreat from NATO, including shrinking the size of NATO staff and pulling U.S. forces out of Europe (hier). De Amerikaanse Heritage Foundation is duidelijk over een Europese politiek (in dit geval ten aanzien van Israël) die niet strookt met de Amerikaanse lijn: For too long, Europe has assumed Washington would overlook betrayals in the name of “unity.” That era is over (hier).

Er zijn zeker nog gezamenlijke belangen van de VS en Europa maar helaas vooral veel Europese afhankelijkheden. Ook al loopt de VS niet zomaar weg, de tektonische beweging is duidelijk. De hamvraag is niet of de NAVO overleeft maar of de Europese Unie de geleidelijke marginalisering van de NAVO overleeft bij gebrek aan een soevereine Europese defensiepolitiek.  

Desintegratie Europese Unie?

De angst voor een uiteenvallen van de EU is reëel. Een negatief scenario kan er ongeveer als volgt uitzien. Europa gaat in hoog tempo door met bewapenen. Er ontstaat onderlinge strijd over de aard en urgentie van ‘de Russische dreiging’, over de mate van soevereiniteit ten opzichte van de VS en over de financiering van de defensie vooral in relatie tot bezuinigingen in de sociale sector. Noord-Europa kiest voor een “post-NAVO” in samenwerking met de VS. Polen en Griekenland gaan zwalken. Duitsland en Frankrijk zien geen kans te komen tot een sterk alternatief voor de veiligheid die de NAVO tot voor kort kon bieden of leek te bieden. Als klap op de vuurpijl: de Amerikaanse regering verliest zijn belang bij het voortbestaan van de Europese Unie en speelt met middelpuntvliedende krachten.

Of: sprong naar voren?

Een positiever scenario zou kunnen zijn dat de Duits-Franse as een soort ‘defensie fundament’ legt. Als volgt. Frankrijk legt een relatie tussen zijn kleine peperdure kernmacht en artikel 42.7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie; dat artikel legt ook in zijn huidige vorm al een keurige link naar wat er binnenkort nog over zou kunnen zijn van de NAVO. Duitsland gaat meebetalen aan de Franse Force de frappe zodat, als het een beetje meezit het faillissement van La Grande Nation in de komende jaren voorkomen kan worden. In december vorig jaar schreef de RAND Corporation al: ‘This language (bedoeld is artikel 42.7) is arguably more binding even than NATO’s common defense pledge, Article 5, and Russia already agreed not to stand in the way of Ukraine’s EU membership during the 2022 talks’. Veel lidstaten, nerveus geworden door de Amerikaanse terugtrekking uit Europa, schikken zich vervolgens in zo’n Frans-Duitse deal. Ook Italië bijvoorbeeld dat natuurlijk niet wil dat zijn grote defensie-industrie geïsoleerd raakt.

Hoop, aan het einde van het dal

De afgelopen week gaf het Kremlin aan dat als Europa zijn dreigingen op militair en financieel-economisch gebied waarmaakt, een situatie zal ontstaan waarin Rusland zich in oorlog beschouwt met Europa. Uit de VS (Scott Bessent) kwam tegelijkertijd een verklaring die ernstige twijfel zaait over de toekomst van artikel 5 van het NAVO-verdrag. Dit is geen toevallige samenloop. In de zojuist in Washington gepubliceerde National Security Strategy is voor de huidige NAVO geen plaats meer. Volgens Philipp Blom in de NRC op deze Sinterklaasdag is er nog hoop. Dat denk ik ook. “Wat ontbreekt, is de politieke wil”, zegt hij. Dat is te vaag. Frankrijk en Duitsland!!!

l